Stemgedrag van de Belgische kiezer onder de loep genomen
07/06/'10
Het boek ‘De stemmen van het volk’, van de hand van vier politicologen, doet enkele opmerkelijke vaststellingen over het stemgedrag van de Belgische kiezer. Zo blijken partijen als VB en LDD helemaal niet zoveel Vlaamsgezinde kiezers aan te trekken als ze zelf doen uitschijnen, en zou de afschaffing van de kiesplicht weinig veranderen aan het politieke landschap.
Wisselende stemmen
Elke uitslag heeft zijn verrassing, en die heeft betrekking op partijen die meer dan verwacht vooruitgang of verlies boeken. Bij elke verkiezing verandert ook zowat een derde van de kiezers van partij. Maar die veranderende kiezers zijn daarom niet wispelturig. Ze komen meestal terecht bij een partij die zeer kort staat bij hun vorige keuze. In Vlaanderen is er aan de rechterzijde van het politieke spectrum een zeer ruim aanbod, en dat zorgt ervoor dat er tussen die partijen vele kiezers uitgewisseld worden.
Vlaamse stemmen
De kiezers in het hele land voelen zich in de eerste plaats Belg, en in de tweede plaats Vlaming, Waal of Franstalige. Die Belgische identiteit is in Vlaanderen zwakker dan in Wallonië, en de Franstalige en Waalse identiteit is minder uitgesproken dan de Belgische.
De kiezers die zich in de allereerste plaats Vlaming voelen – dat zijn er in Vlaanderen 27% – zijn ook meer voorstanders van ruimere bevoegdheden voor Vlaanderen. En zij stemmen vooral voor N-VA, ook wat meer voor Vlaams Belang, maar niet voor LDD.
Voorspelbare stemmen
De oude breuklijnen en tegenstellingen zijn daarbij nog helemaal niet dood. Wie overtuigd is dat de vakbonden een grotere politieke rol moet spelen, stemt vooral voor SP.a, PS, Groen! of Ecolo (en ook Vlaams Belang), en wie dat niet vindt komt in het stemhokje veel vaker bij MR, Open VLD, LDD en N-VA terecht. Wie gelovig is, vindt bij het stemmen nog steeds de weg naar CD&V en cdH en staat ver van de rode en groene partijen. De liberale partijen – behalve LDD – zijn niet meer de partijen van de niet-gelovige kiezers.
Proteststemmen
Het vertrouwen in de politieke instellingen en in de politici is nergens erg groot, ook niet in België. Het vertrouwen is wel lager in Wallonië dan in Vlaanderen. Merkwaardig genoeg kunnen de Waalse kiezers met dat gevoel in het stemhokje niets doen – behalve blanco of ongeldig stemmen – omdat geen enkele partij dat ongenoegen mobiliseert. In Vlaanderen vinden de wantrouwige kiezers wel een partijpolitieke uitweg. Zij stemmen in de eerste plaats voor het Vlaams Belang, vervolgens voor Lijst Dedecker en ook vrij talrijk op N-VA. Ook daarom is het kiezerskorps van die drie partijen nogal inwisselbaar.
Stemplicht
De Belgische kiezers moeten verplicht naar de stembus. Sommigen doen dat met tegenzin, en zouden allicht niet gaan stemmen indien die verplichting er niet meer was. Toch zou dat geen spectaculaire gevolgen hebben voor de uitslag. Vooral de kiezers die nu blanco of ongeldig stemmen zouden thuisblijven, en Vlaams Belang, LDD en de PS zouden wat kiezers verliezen.
Kris Deschouwer, Pascal Delwit, Marc Hooghe & Stefaan Walgrave (red), De stemmen van het volk. Een analyse van het kiesgedrag in Vlaanderen en Wallonië op 7 juni 2009, Brussel: VUBPRESS, 272p., ISBN 978 90 5487 735 6, € 25,00.
