De ruilverkaveling Merksplas: feiten en cijfers

29/05/'12 Merksplas (2330) De ruilverkavelingsakte van Merksplas is onlangs officieel ondertekend. Maar wat is die ruilverkaveling nu precies?

Het resultaat van de ruilverkaveling zijn grotere en beter bereikbare landbouwpercelen, een hogere kwaliteit van het landschap, diverse voorzieningen voor waterbeheersing, maatregelen voor natuur en een verbeterde toegankelijkheid voor de wandelaars en de fietsers. Er is bijna vijf jaar aan gewerkt. De kosten van de ruilverkaveling worden geraamd op 5,5 miljoen euro, waarvan zo’n tien procent betaald wordt door de eigenaars. De ruilverkaveling omvat 1.821 hectare. Ongeveer 880 eigenaars en 440 gebruikers zijn betrokken.

Landbouw De verspreide landbouwkavels werden dichter bij elkaar en bij het bedrijf gebracht door de ruil van gronden tussen de landbouwers onderling. Waar dat nodig was werd de grond effen gemaakt door egalisatie, wegen werden opgebroken en sloten gedempt als ze voor de nieuwe kavels geen nut meer hadden.
Verkeersveilige wegen De landbouwwegen werden met een breedte van drie meter aangelegd, vaak met een bredere berm zodat autoverkeer veilig kan kruisen. Het type van verharding (asfalt, beton, steenslag en zand) hangt af van de functie en het gebruik van de weg. De hoofdwegen zoals de ontsluiting voor de Pampa, voor de Lochtenberg, de Langstraat, Langvenstraat en Heirijde kregen een verharding in beton of asfalt. De wegen die op de hoofdwegen aansluiten en naar de kavels voeren werden in steenslag of zand uitgevoerd. Bestaande verhardingen, zoals in de Tarstraat, de Markstraat, Bosstraat, Geheul en Berkelaer, werden helemaal vernieuwd.
Om de snelheid van het autoverkeer in toom te houden werd de as van een aantal wegen in bochten plaatselijk verlegd, kwamen er verkeerskussens in de langere, rechte stukken of werden rammelstroken aangelegd in scherpe bochten.

Water Om de nieuwe kavels te ontwateren werd een netwerk van hoofdgrachten en perceelsgrachten uitgetekend. Grachten die geen functie meer hadden verdwenen of werden aangepast. Bij sommige waterlopen werd de oever afgeschuind, verbreed en met riet aangeplant. Hier en daar kwamen er vistrappen. In de vallei van de Mark werden drie wachtbekkens aangelegd. Dat zijn plaatsen waar het water tijdelijk geborgen wordt wanneer er een periode van piekafvoer is. De Mark zelf, werd ingericht als een houtwalbeek: de oevers werden afgeschuind en deels beplant met houtkanten en bomen.

Natuur De laagte van de Druytsloop werd als een open, drassig terrein voor weidevogels ingericht. Ook aan de Geheulsedijk gebeurde natuurontwikkeling, als een zachte overgang van landbouw naar het natuurinrichtingsproject Turnhouts Vennengebied West aan de andere kant van de weg. Een aantal lager gelegen plekken aan de Geheulsedijk, zoals de instroompunten van de Bieseloop en de Mark, werden voor weidevogels ingericht als een open, drassig terrein.

Landschap Nieuwe bomenrijen en houtkanten werden vaak in de bermen langs wegen ingeplant. De bermen zijn immers ‘openbaar domein’, eigendom van een overheid zoals de gemeente, die goed uitgerust is om de bermen en beplanting te onderhouden. Bij de keuze van de nieuwe beplanting ging de voorkeur naar soorten die eigen zijn aan de streek.

Archeologie Alle grondwerken werden archeologisch begeleid. Dat leidde, waar nodig, tot een verder onderzoek of aanpassing van de werken. Drie woonplaatsen uit de middensteentijd (8000 – 5000 v.Chr), en een boerderij uit de Romeinse periode werden uit de werken gehaald. Een zone met sporen uit de ijzertijd (800 – 50 v.Chr.) en een grafmonument uit de bronstijd (2000 – 800 v.Chr.) werden ontdekt en onderzocht.

Wisselwerking Tijdens de uitvoering van het ruilverkavelingsproject was er een voortdurende wisselwerking met andere projecten in de nabijheid. De teelaarde die in het aanpalende natuurinrichtingsproject Turnhouts Vennengebied werd afgegraven werd opgebracht op kavels in de ruilverkaveling Merksplas. Hetzelfde gebeurde met de grond die werd afgegraven in het Biesenven in de vroegere rijksweldadigheidskolonie Merksplas. De inrichtingswerken in de ruilverkaveling hebben dit dichtgegroeide ven, zo’n 12 ha groot, opnieuw in zijn oude glorie hersteld.

Toekomst In de loop van 2013 worden nog enkele rustpunten langs de wandel- en fietstrajecten ingericht en eind 2013 wordt de ‘boekhouding’ van het ruilverkavelingsproject definitief geregeld.

Cijfers

· Totale oppervlakte: 1821 hectare

· Kostprijs: 5,5 miljoen euro waarvan de helft voor wegeniswerken

· Aanplantingen: 2.600 hoogstambomen (lengte 25 kilometer) en 15.000 stuks bosgoed (houtkant van 11 kilometer)

· Aanleg van 11 poelen

· Herstel van 3 vennen met een grondverzet van 51.600 kubieke meter en een wateroppervlakte van 12 hectare

· 1 bos van 75 are gerooid en 5 hectare terug aangepland als compensatie

· 4,5 kilometer afrastering

· Grondverzet voor waterbergingszones (3) en instroompunt Mark en Biezenloop: 32.000 kubieke meter

· 700 meter waterlopen verlegd

· 2,01 kilometer nieuwe waterlopen gelegd

· 1.9 kilometer oevers afgeschuind

· 5.3 kilometer nieuwe verhardingen en 4.1 kilometer verharding is vernieuwd (beton en asfalt)

· 9.4 kilometer nieuwe of verbeterde steenslag

· 3.9 kilometer nieuwe of verbeterde onverharde weg

· Daling kadastrale percelen van 2.530 naar 970

· Nieuwe sloten: 80.000 kubieke meter grondverzet (50 kilometer)

Foto Google Streetview: de Langvenstraat zoals ze vroeger was

Toon Verheijen