Beter luisteren naar de stem van het volk

12/07/'10 Standpunt Antwerpen Deze week had ik het voorrecht om inzage te krijgen in de enige wetenschappelijke studie die bij mijn weten tot nu toe is verricht naar de volksraadpleging over de Oosterweel op 18 oktober van vorig jaar. Sommige resultaten van dat onderzoek waren al langer bekend. Zo was de meest markante vaststelling dat de opleidingsgraad de doorslag heeft gegeven. Hoogopgeleiden zijn massaal opgedaagd voor het referendum, en ze hebben overwegend ’nee’ gestemd. In alle andere groepen was de score fiftyfifty.

De vraag is wat we hiervan moeten leren voor de toekomst. UA-onderzoeker Geert Marrin doet in zijn zeer verdienstelijke studie een aantal aanbevelingen ter verbetering van de directe democratie. Met sommige ben ik het eens, met andere helemaal niet. Zullen we ze samen even overlopen?

Eén: voor referenda moet de stemplicht gelden. Dat vind ik niet. Liever een kleiner, maar goed geïnformeerd en gemotiveerd electoraat dan een massa die alleen maar komt omdat het moet.

Twee: het resultaat moet bindend zijn. Ook hiermee ben ik het niet eens. We verkiezen en betalen politici om beslissingen te nemen. Referenda kunnen hen helpen om de temperatuur bij de bevolking te meten. Maar als elke volksraadpleging bindende kracht krijgt, dan kunnen we nooit meer een nieuwe gevangenis bouwen.

Drie: referenda moeten worden begeleid door een onafhankelijke commissie van wetenschappers. Helemaal akkoord. Een volksraadpleging moet kunnen plaatsvinden buiten het politieke vaarwater. Het debat in de Antwerpse gemeenteraad over de formulering van de vraag voor 18 oktober was een schande voor de democratie.

Vier: het antwoord moet meer genuanceerd kunnen zijn dan ’ja’ of ’nee’. De spijker op de kop! Zelf kon ik mijn genuanceerde mening niet kwijt. Het is perfect mogelijk om de kiezer ook alternatieven voor te leggen en/of hem te vragen hoe sterk hij pro of contra is.

Vijf: alle partijen moeten met gelijke financiële middelen strijden. Dat vind ik dan weer niet. De overheid moet beschikken over budgetten om de burger te informeren, maar actiegroepen werken voor eigen rekening en kunnen geen aanspraak maken op subsidie met geld van de belastingbetaler.

Tot slot: een referendum is alleen zinvol als laatste redmiddel. Politici moeten luisteren naar de stem van het volk vóórdat ze beslissingen nemen, niet erná.

Door Lex Moolenaar