Neanderthalers en moderne mens waren als schepen in de nacht

10/05/'11 Wetenschap Neanderthalers en moderne mensen hebben nauwelijks samengeleefd in Europa. Een gedeelte van de wetenschappers gaat er nu van uit dat mensen en Neanderthalers misschien gedurende 10.000 jaar - van 40.000 jaar geleden tot 30.000 jaar geleden - Europa bevolkten. Maar nieuwe en meer accurate koolstofdatering wijst in de richting van het plotse verdwijnen van Neanderthalers rond 40.000 jaar geleden bij de tweede invasie van moderne mensen vanuit Afrika.

De beide mensensoorten hebben elkaar - in archeologische termen gesproken - maar even ontmoet. "Moderne mensen en Neanderthalers waren als schepen in de nacht. Maar denk niet dat over dit omstreden onderwerp het laatste woord gezegd is", schrijft het wetenschappelijke magazine Science.

Sommigen gaan ervan uit dat Neanderthalers in Europa overleefd hebben tot misschien 32.000 jaar geleden in toevluchtsoorden in Zuid-Europa, ondermeer Gibraltar. Thomas Higham van de University of Oxford trekt deze stelling in twijfel. Hij ontwikkelde een techniek om bij koolstofdatering de contaminatie door organisch materiaal van latere datum uit de resultaten te filteren (Vandaag verschenen in Proceedings of the National Academy of Sciences)

Vervuild materiaal

De ouderdom van de vondsten wordt afgeleid uit restjes houtskool of uit de botten zelf van Neanderthalers. Maar die kunnen gemakkelijk "vervuild" zijn met materiaal van latere datum.

De nieuwe techniek van Higham werd toegepast op de archeologische site van Mezmaiskaya in de Kaukasus in Rusland. Higham stelt dat de site bewoond is geweest tussen 42.300 and 45.600 jaar geleden. Het is heel weinig waarschijnlijk dat er Neanderthalers geleefd hebben na 39.000 jaar geleden. Volgens de klassieke koolstofdatering was de site bewoond tot 30.000 jaar geleden.

Higham en zijn collega's namen ook de gegevens van andere vindplaatsen in Rusland, Azië en Spanje onder ogen en stelden vast dat geen enkel van de gevonden Neanderthalerbotten veel ouder dan 40.000 jaar kon zijn.

Gemengd DNA

Een ander element dat wijst in deze richting is het feit dat het genetische materiaal van Neanderthalers en mensen rond 40.000 jaar geleden niet gemengd werd. Maar bij een eerdere uittocht van de moderne mens uit Afrika 80.000 jaar geleden was dat wellicht wel het geval.

Toen geraakte de mens tot in het Midden-Oosten en botste hij daar op de Neanderthalers. Hij heeft zich wellicht wel voortgeplant met Neanderthalers. Als het genoom van Neanderthalers vergeleken wordt met dat van de moderne mens, blijkt dat Europeanen en Aziaten ongeveer 1 tot 4 procent gemeenschappelijk hebben. Maar in het DNA van Afrikanen is geen spoor van Neanderthalers terug te vinden. De mengeling van beide mensensoorten moet zich dus hebben voorgedaan na de uittocht uit Afrika maar voor de verspreiding van de moderne mens in Azië en Europa. Bij de tweede uittocht 40.000 jaar geleden stootte de mens, wellicht beter uitgerust en verder geëvolueerd, door naar Europa en Azië.