'Elena' oververdiende winnaar op Filmfestival Gent

20/10/'11 Media & Cultuur Het 38ste Filmfestival Gent eindigt officieel pas zaterdag, maar woensdag werden de belangrijkste prijzen al uitgedeeld. Volgens onze reporter had de vakjury overschot van gelijk om de Russische productie Elena uit te roepen tot 'Beste Film'.

Nee, het Filmfestival van Gent is geen Cannes, Berlijn of Venetië, maar wat het het filmfestijn in de Oost-Vlaamse hoofdstad ontbeert aan sterren, persmuskieten op de Rode Loper, decadente feestjes en glitter & glamour wint het aan kleinstedelijke charme. Zo zie je het in Cannes niet meteen gebeuren dat een regisseur van een film in competitie eigenhandig de hele binnenstad, inclusief de bioscoopcomplexen voorziet van posters en ander promomateriaal van zijn nieuwste productie.

Blue Bird

We verzinnen het niet. We zagen het Gust Van den Berghe, de regisseur van Blue Bird, zelf doen. Die film ging niet onopgemerkt voorbij op het Filmfestival. Het artistieke buitenbeentje ging dan wel niet met de hoofdprijs aan de haal, maar kreeg van de vakjury een Speciale Vermelding als 'a very singular voice' ofwel een aparte stem in het filmlandschap. De tweede langspeelfilm van de jonge Belgische regisseur springt inderdaad cinematografisch in het oog door het gebruik van een blauwe filter en het cinemascopeformaat dat een oogverblindend panoramisch beeld geeft van de Togolese savanne. Het mystieke verhaal over twee jonge Afrikaanse kinderen die op zoek gaan naar hun blauwe vogel baadt in een feeërieke sfeer (mede dankzij de sprookjesachtige soundtrack) en kleinschalige charme. De film mist echter voldoende body om internationaal echt hoge ogen te gooien.

Elena

Wie al wel enkele jaren met de internationale top mee draait is de Russische regisseur Andrei Zvyagintsev. Na The Return (2003) en The Banishment (2007) levert hij nu een derde overdonderend bewijs van zijn uitzonderlijke klasse af met Elena. Het verhaal heeft schijnbaar weinig om het lijf. Elena, een nog maar net gepensioneerde verpleegster, leeft in grote luxe nadat ze samen is gaan wonen met de rijke maar heel wat oudere Vladimir. Haar zoon is echter een werkloze nietsnut die met zijn gezin in veel erbarmelijkere omstandigheden leeft in een kleine flat in een achterbuurt. Wanneer de vrekkige Vladimir financieel weigert in te staan voor het gezin van Sergey beslist Elena over te gaan tot erg drastische beslissingen.

Achter deze banaal ogende plot gaat echter een onrustbarende dissectie schuil van de hedendaagse grootstedelijke Russische cultuur. De kil- en koudheid van nagenoeg alle personages uit de verschillende maatschappelijke klassen slaan de kijker murw, maar komen op geen moment ongeloofwaardig over. De uitkomst van die menselijke studie is daarmee nog donkerder en grauwer dan de thematisch en stilistisch verwante cinema vérité van de gebroeders Dardenne. Tegelijkertijd is het camerawerk, het lichtspel en de mise-en-scène in de lange scènes in Elena zoveel stijlvoller, wat de film van Zvyagintsev toch een lust maakt voor het oog. U raadt het al, Elena is een meer dan verdiende winnaar van de prijs van Beste Film in Gent.

We need to talk about Kevin

Mocht de vakjury ook een Speciale Vermelding voor 'meest onbehaaglijke film' hebben uitgeschreven dan zou die zonder veel discussie gaan naar We need to talk about Kevin van de Amerikaanse regisseuse Lynne Ramsay. Een ongelooflijk intense en stilistisch gedurfde prent over een vrouw van middelbare leeftijd (gespeeld door de klasseactrice Tilda Swinton) wiens succesvolle leven vermorzeld wordt door het ergste drama dat een moeder maar kan overkomen. Haar hele leven lang wordt ze geterroriseerd door haar beangstigende zoon (eentje van het soort dat je het bloed vanonder de nagels haalt) en die op vijftienjarige leeftijd overgaat tot een daad (we zullen het eufemistisch uitdrukken) die een schokgolf zal teweegbrengen in de gemeenschap en het persoonlijke leven van moeder Eva.

De personages en de situatieschetsen zijn bij momenten over-the-top, maar echt storend werkt dat niet dankzij de humor (toch wel), de intensiteit en de heerlijke vertolkingen. Die werden echter jammer genoeg over het hoofd gezien door de jury. Maar voor wie houdt van cinema met ballen en wie tegen een emotioneel stootje kan, is deze film een must-see. Sinds deze week in de bioscopen, onder meer in Cartoon's in Antwerpen.

Slotfilm

Vrijdagavond wordt het Filmfestival afgesloten met de Europese première van The Rum Diary, de nieuwste prent met Johnny Depp, die helaas geen acte de présence zal geven in de Arteveldestad.

JONAS ROSQUIN

www.filmfestival.be

Lees ook: 'Elena' verkozen tot beste film