Veiligheidsgevoelens en tevredenheid over politie stijgen

26/11/'09 John de Wit 26 NOVEMBER 2009 - Er was in 2008 twee keer zoveel fysiek geweld als in 1997, maar toch daalt het onveiligheidsgevoel en zijn de Belgen steeds meer tevreden over de politie. Nog slechts 8% van de Belgen voelt zich onveilig en 89% is tevreden of zeer tevreden over het werk van de politie. Dat blijkt uit de Veiligheidsmonitor, die Binnenlandse Zaken vandaag voorstelde. De verantwoordelijke minister, Annemie Turtelboom (Open Vld), besloot eruit dat "de politiehervorming geslaagd is". Voor de burgers is vooral te snel rijden in hun buurt het probleem waarvan zij wakker liggen. En ze zijn in eerste instantie bang om slachtoffer te worden van een verkeersmisdrijf.

Om de twee jaar gaat Binnenlandse Zaken na hoe veilig de Belgen zich voelen, wat ze doen om die veiligheid te verhogen, van welke misdrijven ze slachtoffer werden en wat ze vinden van de werking van de politie. Tussen december 2008 en juli 2009 werden 37.000 Belgen bevraagd. 63% antwoordde ook, wat veel is, maar toch daalt dit antwoordpercentage constant sinds de Veiligheidsmonitor is gestart.

Wat blijkt uit de nieuwe monitor? We gaan achtereenvolgens in op de onveiligheidsgevoelens; het slachtofferschap; de aangiftebereidheid; de meningen over de werking van de politie. Tenslotte formuleren we enkele bedenkingen.

1. Onveiligheidsgevoelens

* Wat zijn voor de Belgen de belangrijkste problemen in hun buurt? De top vier is: onaangepaste snelheid in het verkeer (65%), woninginbraak (53%), agressief verkeersgedrag (45%) en rommel op straat (45%). In vergelijking met 2006 nemen de onaangepaste snelheid in het verkeer (61% in 2006) en rommel op straat (42% in 2006) toe in belang voor de burger. Maar toch ook fietsdiefstal wordt door een derde van de respondenten als een belangrijk probleem gezien. Voor de Antwerpenaren is het zelfs heel belangrijk (39%).

Bijna alle buurtproblemen scoren in Wallonië hoger dan in Vlaanderen en in Brussel nog hoger. Brugge, Gent, Leuven en Turnhout scoren op alle vlakken positiever dan de rest van België.

Minister van Binnenlandse Zaken Annemie Turtelboom besloot hier alvast uit dat het een goede zaak is dat verkeersveiligheid als zevende prioriteit voor de politiediensten is toegevoegd.

* De onveiligheidsgevoelens nemen af. In 2008 voelde 7,9% zich altijd of vaak onveilig, maar dat was 9% in 2006. Vooral 65-plussers, vrouwen en laaggeschoolden voelen zich onveilig. Wie de voorbije vijf jaar slachtoffer werd van een misdrijf voelt zich dubbel zo onveilig (13%). Vlamingen voelen zich veiliger dan Brusselaars en Walen. Vooral de inwoners van Charleroi (16,1%, of twee keer het nationale cijfers!), Brussel (13,2%) en Luik (11,9%) voelen zich vaak of altijd onveilig.

Van de mensen die zich altijd of vaak onveilig voelen, werd 12,9% in de voorbije vijf jaar slachtoffer van een misdrijf.

* Mijdt de burger onveilige situaties? 26% doet nooit of zelden de deur open voor onbekenden, 16% durft 's nachts niet meer de straat op en 11% vermijdt bepaalde plaatsen in de gemeente.

Het mijdgedrag is echter overal gedaald in vergelijking met 2006, ook in Brussel. Voor het eerst werd gemeten of Belgen het openbaar vervoer mijden: 7,2% doet dat, 5,5% van de Vlamingen maar 13,3% van de Brusselaars. Vooral vrouwen en senioren mijden het openbaar vervoer.

De inwoners van Hasselt en Turnhout hebben het minste van dit soort mijdgedrag.

* Denken de Belgen dat ze in het komende jaar slachtoffer worden van een misdrijf?

Een derde van de Belgen (33,2%) denkt dat de kans (heel) groot is dat ze slachtoffer worden van een verkeersmisdrijf, een vijfde ziet zo'n risico voor diefstal of inbraak (allebei rond de 20%), 11% vreest voor fysiek geweld. Overal is het vermoede risico op alle misdrijven afgenomen, ook in Brussel.

* Verdedigen de Belgen zich? Terwijl in 2000 nog een vierde een verdedigingsmiddel bezat, is dat nu maar 12% meer. Het gaat vooral om jongeren en mannen, die zich nochtans het minst onveilig voelen.

In Brussel is er geen daling maar een statusquo.

2. Slachtofferschap

* In 2008 werd 7,4% van de Belgen bedreigd met lichamelijk geweld, tegen 7% in 2006. Maar het zijn er wel twee keer zoveel als in 1997 (3,6%). 2,7% kreeg ook feitelijk slaag (2,1% in 2006). 10% van de daders was een familielid.

* Het aantal slachtoffers van seksuele misdrijven is in 2008 lichtjes hoger (1,2%) dan in 2006 (1%). Eén op de tien van deze misdrijven is een verkrachting en in 73% van de gevallen is de dader onbekend. Maar de bereidheid om seksuele misdrijven aan te geven stijgt voortdurend: van 3% in 2006 naar 7% in 2008. Vlaanderen is verantwoordelijk voor die stijging, elders blijft de aangiftebereidheid dezelfde. Nog steeds wordt dus meer dan 90% niet gemeld bij de politie.

* In Brussel werd 4,8% het voorbije jaar slachtoffer van een vluchtmisdrijf, tegen slechts 2,8% in Vlaanderen.

* 16,3% van de huishoudens was in 2008 slachtoffer van vernieling aan auto's. Sinds 1997 prijkt dit misdrijf bovenaan.

* Het aantal fietsdiefstallen stijgt: 5,7% van de huishoudens was hiervan het slachtoffer in 2008 (5,2% in 2006). In Vlaanderen loopt het op tot 7%. Ook het aantal motordiefstallen stijgt (0,6% slachtoffer in 2006, 1,1% in 2008).

* Er zijn gigantische verschillen tussen de gewesten. In Vlaanderen wordt 17% van de gezinnen slachtoffer van automisdrijven (auto gejat, beschadigd of gestolen uit auto), in Brussel is dat 46%. Ook vernielingen en woninginbraken scoren veel hoger in Brussel. In de hoofdstad was 10% van de huishoudens in 2008 slachtoffer van een inbraak in zijn huis, in Vlaanderen slechts 5%. Voor vernielingen is het cijfers 9% in Brussel, 4,3% in Vlaanderen.

3. Aangiftebereidheid

* Slechts 38% van de misdrijven tegen huishoudens wordt gemeld aan de politie. In Vlaanderen is dat aantal lager dan elders (36,5%) en de bereidheid om misdrijven te melden daalt er voor bijna alle feiten. Autodiefstallen en woninginbraken worden vaker gemeld.

* Bij slechts 25% van de misdrijven wordt ook effectief een proces-verbaal opgesteld.

* Verontrustend is de daling van het aantal meldingen van woninginbraken: van 90% in 2002 naar 78% in 2008, maar nog slechts in 70% is er een proces-verbaal.

* Bij persoonsmisdrijven (geweld) is de aangiftebereidheid nog kleiner: 29% en ook daar wordt maar in 23% van de gevallen een pv opgemaakt. Bedreiging met lichamelijk geweld wordt slechts in 17% van de gevallen gemeld aan de politie en er komt een pv in 11%.

De Brusselaars gaan met geweldsmisdrijven sneller naar de politie dan hun landgenoten uit andere gewesten. Voor vluchtmisdrijf is de aangiftebereidheid in Brussel de jongste twee jaar gestegen.

* Waarom geeft men een misdrijf niet aan? In 40% omdat het voorval niet ernstig genoeg is, in 26% van de gevallen omdat het "toch niets uithaalt". Men geeft de feiten wel aan om een bewijs te hebben voor de verzekering (24%) en "omdat de dader moet gestraft worden" (20%).

4. Politie

* 55% van de slachtoffers was in 2008 (zeer) tevreden over zijn contact met de politie, 25% (zeer) ontevreden. De slachtoffers zijn nu meer tevreden dan in 2006. Vooral over de bereikbaarheid van het politiecommissariaat (van 77,7% naar 81%), over de houding en het gedrag van de politie (van 76,6% naar 79,1%) en over de snelheid van de politietussenkomst (van 62,6% naar 67,3%). Vlaamse slachtoffers zijn meer tevreden dan die uit andere gewesten.

* Ook de Belgen, die géén slachtoffer waren, worden almaar meer tevreden over de politie. In 2008 had 29,7% van de burgers een contact met de politie zonder slachtoffer te zijn. Drie op de vier Belgen is (zeer) tevreden over dat contact.

* 89,2% van de Belgen vindt dat de flikken goed tot heel goed werken. Dat is 10% meer dan in 2000, toen het voor de eerste keer werd gevraagd. De politie wordt goed geleid, vindt 76,9%. Ze werkt ook goed samen met andere politiediensten (meent 75%). Ze heeft ook voldoende middelen, denkt 60,9%. Minister Turtelboom besluit uit deze cijfers dat de politiehervorming geslaagd is.

De burgers zijn vooral tevreden over de houding van de politiemensen van hun eigen zone, maar al veel minder over hun aanweizgheid op straat (57,4%) of over de informatie die ze geven over wat ze doen (55%). Vlamingen zijn meer tevreden over de politie dan de andere Belgen. Maar nu vinden minder Vlamingen dan in 2006 dat de politie gemakkelijk te contacteren is.

* Slechts 45% vindt voetpatrouilles belangrijk en meer dan de helft van de Belgen kent nog altijd zijn wijkagent niet, noch van naam, noch van gezicht. Dat laatste geldt des te meer voor Brusselaars en jongeren tussen 15 en 24 jaar.

Bedenkingen

1. Er is een tegenspraak tussen de afname van het onveiligheidsgevoel bij de bevolking en de spectaculaire verdubbeling van het aantal dreigingen met geweld gedurende de jongste tien jaar. Er is ook een tegenspraak tussen het feit dat nog slechts 8% zich onveilig voelt, terwijl toch een derde denkt binnen het jaar het slachtoffer te worden van een verkeersmisdrijf, 22% van een inbraak en 19% van een diefstal.

En er is ook een tegenspraak tussen de afname van de aangiftebereidheid en de stijgende tevredenheid over de politiediensten. De resultaten van deze Veiligheidsmonitor zijn niet eenduidig te intpreteren. Minister van Binnenlandse Zaken Annemie Turtelboom gaat dus wat kort door de bocht als ze besluit dat "de politiehervorming geslaagd is". Wie de vakbonden over die hervorming hoort, weet dat het niet allemaal rozengeur en maneschijn is.

2. Het percentage mensen dat niet antwoordt op de vragen van de Veiligheidsmonitor neemt met de jaren toe. In 1998 antwoordde nog 72%, in 2008 is dat gedaald naar 62,7%. Dat is zeker nog voldoende voor een wetenschappelijk onderzoek, maar die evolutie baart zorgen. Ze kan wijzen op een afnemend vertrouwen in de overheid, wat op langere termijn een te positief resultaat van de Monitor tot gevolg kan hebben.

Lees ook:

Politiebonden: "Er is nu minder blauw op straat"

Politieraad evalueert tien jaar politiehervorming