Stafhouder Van Gerven wil hoger beroep afschaffen

15/04/'11 John de Wit 15 APRIL 2011 - De Brusselse stafhouder Dirk Van Gerven wil het hoger beroep afschaffen om zo de rechtsgang te vereenvoudigen. Hij pleit ook voor minder procedures, voor meer gespecialiseerde rechters en voor meer macht voor de korpschefs zodat die in hun rechtbank kunnen beslissen over rechtsvragen. Cassatie moet dat laatste voor het hele land kunnen doen. Van Gerven wil voorts dat de pers niet bericht over rechtszaken tot het moment dat iemand naar de strafrechter is verwezen. Hij is tegen de splitsing van het gerechtelijk arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde. Een gesprek.

Jaren geleden pleitten de professoren Rogier Decorte (Universiteit Gent, voormalig hoofdredacteur van De Juristenkrant) en Harry Willekens (toen nog: Universiteit van Antwerpen) voor de afschaffing van de hoven van beroep. Zij vonden dat de rechter namens de samenleving een geschil moet beslechten en dat kan hij niet ernstig doen als zijn beslissing daarna weer betwist wordt in beroep. Dan houdt het geschil nooit op en dreigt een eindeloze spiraal van beroepen. Want waarom zou het Hof de zaak foutloos kunnen aanpakken en de rechtbank niet? De voorstellen van Decorte en Willekens werden in het verleden ofwel genegeerd, ofwel door alle betrokkenen verontwaardigd van de hand gewezen. "Het kan niet van de mensenrechtenverdragen, het is ondemocratisch, het ontneemt de rechtsonderhorige kansen", zo zegden de criticasters. Verfrissend is dat nu een advocaat zelf met dat voorstel komt. En niet de minste, maar de stafhouder van de Nederlandse Orde in Brussel.

U wil het hoger beroep afschaffen om efficiëntieredenen?

Inderdaad. Waarom moet men nog in beroep gaan met precies dezelfde feiten? Als de eerste rechter zijn werk goed doet, is er geen enkele reden voor hoger beroep. Er moeten dus meer gespecialiseerde rechters komen en dan kunnen we de tweede aanleg afschaffen. Nu al kennen telecomzaken en energiezaken slechts één aanleg. Ook bij arbitrage is dat zo. Waarom dan niet in het burgerlijk recht en het strafrecht? In heel uitzonderlijke gevallen mag beroep nog kunnen, maar dat moet echt uitzonderlijk blijven. Bijvoorbeeld als er na het vonnis nog nieuwe feiten naar boven komen. In ieder geval moet het geschil goed beslecht zijn. Niemand heeft er belang bij om dat nog eens over te doen, het leven is kort genoeg. Het gerecht moet vereenvoudigd worden.

Welke vereenvoudigingen bepleit U nog?

Een tweede vereenvoudiging zie ik bij de kortgedingprocedure. Nu duurt een kort geding hier in Brussel zo tussen de zes maanden en één jaar. Ik stel vast dat men daarna in de zaak ten gronde precies dezelfde argumenten pleit als in kort geding. Dat is onzin. Dus ofwel schaf je de kortgedingprocedure af, ofwel de procedure ten gronde. Maak daar toch één snelle procedure van.

Zijn er te veel procedures?

Over het algemeen wel ja. En ze zijn te log en duren te lang. Twee voorbeelden: Lernout en Hauspie en Fortis. Over Lernout en Hauspie lopen rechtszaken in de VS en in België. Die in de VS was in één jaar afgehandeld. In België sleept deze zaak al tien jaar en dan nog was er door het systeem van voorrecht van rechtsmacht (één verdachte was als advocaat ook plaatsvervangend rechter en daarom ging de zaak onmiddellijk naar het Hof van Beroep, nvdr) maar één aanleg. Met twee aanleggen zouden we makkelijk aan de 15 jaar geraken.

Tweede voorbeeld: Fortis. Hier heb je twee procedures in België: een kortgedingprocedure en een strafprocedure. Deze laatste maakt een procedure ten gronde voor de burgerlijke rechtbank onmogelijk. Ook in Nederland heb je een zaak tegen Fortis. Die komt daar voor een ondernemingskamer. Zij laat een rapport maken, na een jaar is dat klaar en dan kan men de zaak ten gronde afhandelen. En dat is definitief. Hier is men vertrokken voor jaren omdat de strafprocedure zo lang duurt.

Dit toont aan dat we te veel procedures hebben die elkaar te erg doorkruisen. De strafprocedure schort alle andere zaken op en ze sleept soms jaren. Neem nu Lernout en Hauspie: waarom moet dat via de strafprocedure verlopen? Of anders: waarom moet de strafprocedure de burgerlijke procedures opschorten? Dat hoeft niet zo te zijn en het is ook niet zo in andere landen. Bovendien zou men veel meer kunnen werken met administratieve sancties.

U wil ook de korpsoverste meer macht geven?

De korpsoverste moet een manager zijn. We hebben geen manager naast een juridisch geschoolde voorzitter van de rechtbank nodig, zoals justitieminister Stefaan De Clerck voorstelt. Want dat werkt niet. We hebben een korpsoverste nodig die beide kent. En die ook in zijn rechtbank juridische vragen kan beslechten voor alle kamers.

Nu heb je in één rechtbank verschillende kamers die misschien elk verschillend over dezelfde rechtsvraag oordelen. Waarom zou de korpschef het antwoord op die vraag niet – na overleg met de rechters van zijn rechtbank - voor zijn rechtbank kunnen opleggen aan alle magistraten? Dat moet toch kunnen. Uiteraard kan zo’n korpschef dan teruggefloten worden door het Hof van Cassatie. Maar ook daar wil ik de procedure vereenvoudigen. De uitspraken van Cassatie over belangrijke rechtsvragen zouden bindend voor alle rechtbanken moeten zijn. Nu is dat niet zo. Een lagere rechter kan nog altijd diametraal anders beslissen dan Cassatie eerder in een soortgelijk geval deed. Weliswaar zal die rechter teruggefloten worden als één van de partijen daarna naar Cassatie stapt, maar…dat is allemaal tijd- en energieverlies. Men zou beter de uitspraken van Cassatie bindend maken.

Wordt Cassatie dan geen wetgever?

Nee, het hof harmoniseert dan de rechtspraak. En als het parlement niet akkoord gaat met de interpretatie die Cassatie aan een wet geeft, dan kan het nog altijd die wet veranderen.

Kan een rechter niet sneller werken?

Dat is dé vraag. Met de huidige infrastructuur in ieder geval niet. Er zijn geen fatsoenlijke werklokalen of informatica voor de rechters. Dat kan dus niet. Men zegt nu wel: dit is allemaal erg duur. Kan zijn, maar er is wel geld om de putten in de wegen te vullen, waarom is er dan geen geld voor Justitie? Justitie gaat ook over mensenlevens, daar mag wat geld tegenover staan.

Is de strafprocedure te traag?

We werken nu eenmaal met de mensenrechten, we zitten niet meer in de middeleeuwen. We moeten daarmee rekening houden en dat vertraagt de procedure, maar het maakt ze niet noodzakelijk onefficiënter.

Zal Salduz (de Europese verplichting om een verdachte bij het eerste verhoor door de politie rechtsbijstand door een advocaat te verlenen, nvdr) de procedure niet vertragen?

Welnee. Wij hebben in Brussel een pool van 250 advocaten die mee een permanentie organiseren voor als een verdachte voor één van de 22 onderzoeksrechters wordt geleid. De grote meerderheid van de onderzoeksrechters heeft zich daar aan aangepast. Al bij al werkt dit goed: als de onderzoeksrechter belt, is er binnen het half uur een advocaat. Met het voorafgaand overleg met de cliënt bij is dat samen een uur. Dit werkt dus.

Hebt U bedenkingen bij de Salduzwet van de Senaat?

Eerst en vooral: al 28 Europese landen hebben de Salduzregels nu toegepast. Daar zijn amper problemen mee. Alleen in Nederland en België is Salduz nog niet geïmplementeerd.

Het voorstel van de Senaat voldoet niet op twee punten: Salduz geldt niet voor alle misdrijven. Nu verneem ik dat de federale politie Salduz zelfs zou willen beperken tot de misdaden, die voor assisen moeten komen (zie: hier, nvdr). Welnu, dat voorstel is pas onefficiënt. Want vroeg of laat zal iemand die een wanbedrijf pleegde naar Straatsburg trekken en daar gelijk krijgen. Dan heeft België veel tijd en energie gestoken in een Salduzregeling voor misdaden…en ons land moet ze weer aanpassen omdat misdaden alleen niet volstaan. Salduz moet gelden voor alle misdrijven.

Nog belangrijker vind ik dat de advocaat ook moet kunnen tussenbeide komen in het verhoor. In het voorstel van de Senaat mag dat niet, de advocaat moet altijd zwijgen. Dat kan niet. Anderzijds mag de advocaat ook geen obstructie plegen.

Maar de politie is niet juridisch geschoold, ze kan in een verhoor toch niet op tegen spitstechnologen als Hans Rieder?

Dan moeten we de politie bijscholen. De Orde stelt al lang voor om de speurders en ondervragers mee op te leiden.

De politie zegt dat ze onvoldoende lokalen heeft om een privégesprek tussen advocaat en verdachte te organiseren…

Dat vind ik een heel slecht argument. Dan moet men lokalen bouwen he. Het gaat hier immers om mensenlevens, er zijn al mensen onschuldig veroordeeld, in de zaak-Clottemans hebben we nu nog altijd geen zekerheid over de schuld. Als mensenlevens op het spel staan, heeft geld geen waarde. De oplossing kan zijn dat men alle verhoren op specifieke plaatsen organiseert, zodat de balies daar ook een permanentie kunnen organiseren.

Moeten de verhoren worden opgenomen?

Dat kan, maar het is niet nodig als er een advocaat bij het verhoor aanwezig is. In geen geval kan de opname van de verhoren een alternatief zijn voor de bijstand door een advocaat. Het is niet of-of, maar en-en.

Zal de rechtsbijstand niet uit de pan swingen? Men schat dat er nu al 30 miljoen euro extra nodig is voor Salduz, bovenop de huidige 62 miljoen?

Dat een verdachte die geen inkomen heeft, gratis rechtsbijstand krijgt vind ik normaal. Iedereen is immers onschuldig tot zijn schuld is bewezen en dat is tot iemand veroordeeld is. Dat neemt niet weg dat de gratis rechtsbijstand een probleem wordt. Maar het moet op globaal niveau geregeld worden, niet in de marge van deze ene wet. Moeten we naar een mutualisering met vaste tarieven per prestatie zoals minister Onkelinx voorstelde, of moeten we naar een verzekeringssysteem al dan niet verplicht? Op grond van welke criteria moet gratis rechtsbijstand worden toegekend, moeten we met gradaties werken, hoe kan de rechtsbijstand voor de samenleving financieel draagbaar blijven. Dat vereist een grondig debat en moet in een globale wet geregeld worden.

Moet de rol van het parket veranderen?

Het parket moet natuurlijk net als de politie alle mogelijkheden blijven krijgen om een onderzoek te voeren. Maar eens in de openbare rechtszaal zou het parket een partij als iedere andere moeten worden. Het parket is immers de partij met de beschuldigende vinger. Het moet niet plaatsnemen in een prachtig gewaad, zoals dat bij assisen het geval is, of naast de rechter in andere zaken. Maar gewoon naast de advocaten. Voor de rechtbank moet iedere partij gelijk zijn.

Moeten onderzoeksrechter en raadkamer als verwijzingsinstantie verdwijnen, zoals bv. Procureur-generaal Frank Schins vinden.

Nee. Beiden zijn essentieel voor de geheimhouding van het onderzoek. Het onderzoek moet m.i. geheim blijven tot aan de verwijzing naar de rechtbank.

Steunt U dan Meester Walter Van Steenbrugge, die vindt dat de pers niets over een rechtszaak mag schrijven tot ze definitief beslecht is in Cassatie?

Mr. Van Steenbrugge heeft gelijk, maar zijn voorstel is niet realistisch. Ik vind wel dat de pers geen namen mag vermelden tot de raadkamer iemand heeft doorverwezen. Als slachtoffers eerder zelf naar de pers stappen, dan moeten die journalisten wachten tot de raadkamer beslist heeft over de verwijzing. Anders wordt het proces in de media gevoerd en kan de rechtbank niet meer onpartijdig zijn. De mensen tegen wie een onderzoek loopt moeten ook nog voort kunnen gaan met hun leven tijdens dat onderzoek he. Ze moeten hun buren nog kunnen in de ogen kijken en naar de bakker kunnen gaan. Nu wordt hun naam vaak al vroegtijdig besmeurd. Dat kan niet en daar moeten sterke geldboetes en zelfs celstraffen op staan. De geheimhouding moet wettelijk worden afgedwongen, zoals in Skandinavië.

Met Uw voorstel zou er dus nooit over de zaak tegen bisschop Vangheluwe geschreven kunnen zijn, want hij is nooit naar de strafrechter verwezen?

Tja, dat is een spijtig gevolg van mijn voorstel, maar ik denk aan de vele anderen wiens naam in de pers wordt vermeld terwijl hun schuld nog niet is bewezen.

Moet het gerechtelijk arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde gesplitst worden?

Nee, ik wil alles houden zoals het is. Het kiesarrondissement BHV kan gesplitst worden, het gerechtelijk arrondissement niet. Als we het gerechtelijk arrondissement BHV splitsen, dan krijgen we een klein gerechtelijk arrondissement Halle-Vilvoorde bij. Dat is geldverspilling. Maar als er toch iets moet gebeuren, dan ben ik voor het voorstel van voormalig senator Hugo Vandenberghe (CD&V): schep een aparte Nederlandstalige rechtbank in Brussel en maak een parketantenne in Halle-Vilvoorde, omdat de procureur zo dichter bij de bevolking komt. Meer moet dat niet zijn. Maar zelfs daar verwacht ik niet van dat het zoveel beter is voor de Vlaamse inwoners: de politie blijft hun eerste aanspreekpunt.

De Nederlandse Orde is een belangrijke Vlaamse instelling in Brussel, onze Nederlandse Orde te Brussel vertegenwoordigt 2.700 Vlaamse advocaten. En dat zijn er heel goede, er zijn veel professoren en grote kantoren bij. De Belgische rechtspraak wordt toch voor een groot deel hier in Brussel gemaakt. Als we BHV splitsen, en we splitsen die orde, dan blijft er een instelling over met minder slagkracht en dat zal bovendien een argument zijn om Brussel in de steek te laten.

U hebt in Uw balie een commissie diversiteit opgericht?

Inderdaad, omdat ik geloof in de multiculturele samenleving. Ik heb een jaar in New York gewerkt en al die culturen samen: dat is een hele verrijking. Maar de juridische wereld is nog heel unicultureel. We bereiken de allochtonen niet. Daarom moet de advocatuur naar de scholen gaan om allochtonen te stimuleren om rechten te gaan studeren. Dat project moeten wij op poten zetten.

Daarnaast moet die commissie er voor zorgen dat de vrouwen bij de balie blijven. Nu gaan veel vrouwen na verloop van tijd weg om gezinsredenen. We moeten nagaan hoe gezin en baliewerk kunnen gecombineerd worden, door bv. meer part-time werk in te voeren. De mannen zijn al 5.000 jaar de baas, de vrouwen moeten nu in 100 jaar gaan participeren en dat is niet evident.

Moeten er creches komen, zoals rechtbankvoorzitter Jacques Mahieu die in Antwerpen gaat organiseren?

Dat weet ik niet. Niet alle vrouwen zijn er voor he.

************************************************

Wie is Van Gerven?

Dirk Van Gerven (49 jaar) komt uit een juridisch geschoolde familie. Hij is de zoon van de Leuvense professor Walter Van Gerven en de kleinzoon van de vroeger stafhouder van Dendermonde Willy Van Gerven, die ook jarenlang kamerlid voor CVP was. Dirk Van Gerven studeerde aan de Katholieke Universiteit van Leuven.

Hij is advocaat sinds 1985. Hij werkte één jaar in New York en daarna hier in verschillende grote kantoren. Zijn specialisaties zijn vennootschapsrecht en financieel recht. Hij is sinds 2002 lid van de toezichtsraad van de CBFA (de “Bankcommissie”) en ook bestuurslid van Cepina, het Belgisch instituut voor arbitrage. Hij behandelt zelf ook zaken als arbiter.

Van Gerven leidt zelf de Brusselse corporate afdeling van het advocatenkantoor NautaDutilh, met 450 advocaten in Brussel, Rotterdam, Amsterdam, Luxemburg, Londen en New York.

Sinds september 2010 is hij stafhouder van de Nederlandse Orde van advocaten bij de balie te Brussel. Die telt zo’n 2.700 advocaten en dat is ongeveer 40% van alle Brusselse raadslieden en 28% van alle Vlaamse advocaten. Het is de grootste Nederlandstalige balie. Ze bestaat dit jaar 200 jaar en dat wordt plechtig gevierd op 22 juni e.k.

************************************************

Lees ook:

Senaat stemt Salduz

Politieverhoren moeten opgenomen worden

Atomium na het vertrek van de N-VA

Atomiumoverleg moet gerecht hervormen

Brussels parketmagistraat wil raadkamer afschaffen

Stijn Verbist wil vier jaar lang geen enkele wet meer

'De Affaire Justitie' van Walter Van Steenbrugge

Hugo Lamon: "Het gerecht is een Mexicaans leger"