Senaatscommissie stemt Salduz
15/02/'11
John de Wit
15 FEBRUARI 2011 - De Senaatscommissie Justitie keurde vandaag in eerste lezing de Salduzwet goed met een alternatieve meerderheid van N-VA, CD&V, Open Vld, sp.a, MR en cdH. Die nieuwe meerderheid is een belangrijk politiek feit omdat de PS er niet bij hoort. Door de nieuwe wet krijgt iedere verdachte bij zijn eerste verhoor door de politie en de onderzoeksrechter recht op bijstand van een advocaat. (Dit stuk bevat onderaan een update van 24 februari én één van 13 mei, waarin U het advies van de Raad van State vindt, nvdr.)
Deze zogenaamde "Salduzwet" moet van een arrest van 27 november 2008 van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Tot nu toe konden advocaten in België hun cliënten niet bijstaan bij het eerste verhoor. Dat zal dus veranderen.
In totaal werden 82 amendementen ingediend op het aanvankelijke voorstel. Bijna alle amendementen van VB en PS werden verworpen. (Wat die amendementen waren, vind je hier,nvdr).
Van de Groenen werd één amendement aanvaard. Daardoor kunnen minderjarigen in de toekomst geen afstand meer doen van hun recht op een advocaat tijdens verhoren, in tegenstelling tot meerderjarigen.
Het aanvankelijke voorstel van de alternatieve meerderheid (zie: hier, nvdr) werd grotendeels gevolgd, maar toch ook op bepaalde punten bijgespijkerd. Welke?
* Door het aanvankelijke voorstel krijgt iedereen uitdrukkelijk het recht op zwijgen, het recht om zichzelf niet te beschuldigen en het recht om een advocaat te consulteren. De politie moest in het aanvankelijke voorstel bij iedere oproep voor een verhoor vermelden over welke feiten de verdachte wordt verhoord. Maar dat moet in het goedgekeurde voorstel niet meer, omdat het bij kinderpornografie en intrafamiliaal geweld serieuze problemen kan opleveren. Hiermee wordt een suggestie van de Antwerpse procureur Herman Dams opgevolgd. Als de politie die feiten echter niet vermeldt, dan mag de persoon die ondervraagd wordt het verhoor zelf één keer uitstellen.
* Als iemand als getuige of slachtoffer wordt gehoord en het blijkt tijdens de ondervraging dat hij mogelijk een verdachte is, dan moet hij ook ingelicht worden van de rechten (op zwijgen, op consultatie van een advocaat…) die hij heeft. Dat stond niet in het aanvankelijke voorstel.
* Als een gearresteerde meerderjarige geen voorafgaandelijk vertrouwelijk overleg met zijn advocaat wil, kan dat slechts nadat hij vertrouwelijk telefonisch overleg heeft gepleegd met... de permanentiedienst van de advocaten. Niet-gearresteerde meerderjarigen kunnen gewoon schriftelijk afstand doen van dat recht.
* Advocaten die tijdens het verhoor onrechtmatige druk of dwang op hun cliënt vaststellen, kunnen dat voortaan laten akteren in het proces-verbaal van het verhoor. Ook dat was niet uitdrukkelijk bepaald in het aanvankelijke voorstel.
* Volgens het aanvankelijke voorstel mocht iedereen die van zijn vrijheid wordt beroofd zelf een vertrouwenspersoon inlichten om dat te melden. Maar de onderzoeksrechter of de procureur konden beslissen om dit niét te doen als een gevaar bestaat dat bewijsmateriaal verdwijnt of dat verdachte en vertrouwenspersoon samen het gerecht zullen bedotten. In het herwerkte voorstel moet de ondervrager de vertrouwenspersoon inlichten en kunnen parket en onderzoeksrechter die melding alleen nog maar uitstellen, niet meer afblazen.
* De termijn van 24 uur waarbinnen de onderzoeksrechter moet besluiten om iemand gerechtelijk aan te houden mag één keer worden verlengd. Dat stond al in het aanvankelijke voorstel. Maar - in tegenstelling tot het aanvankelijke voorstel - moet de onderzoeksrechter niet meer vermelden welke onderzoeksdaden hij nog wil stellen en hoelang die gaan duren.
Opmerkelijk aan de stemming was dat alle 17 Commissieleden of hun vervanger aanwezig waren, wat zelden of nooit gebeurt. Opmerkelijk was bovendien dat een alternatieve meerderheid de hele stemming over de amendementen had voorbereid en gestuurd. Het ging om een meerderheid met sp.a, maar zonder de PS.
De MR stemde integraal met de nieuwe meerderheid mee. Dat ging niet zonder slag of stoot, gezien de meningsverschillen tussen Commissievoorzitster Christine Defraigne en Alain Courtois. Deze laatste had een amendement ingediend om de Salduzrechten pas te laten gelden vanaf het moment dat een verdachte ter beschikking wordt gesteld van het parket ("de echte vrijheidsberoving") en dus niet vanaf het moment dat de politie hem oproept voor verhoor. Alain Courtois was er vandaag niet, hij liet zijn amendement verdedigen door Gérard Deprez, die smalend "zijn substituut" werd genoemd, met een verwijzing naar de vroegere functie van Courtois als parketmagistraat. Bij de stemming stelde Christine Defraigne triomfantelijk vast dat het amendement-Courtois geen enkele stem had gehaald ("aucune!"), wat op algemeen schatergelach werd onthaald.
Of de nieuwe meerderheid zal standhouden als het voorstel volgende week in tweede lezing wordt gestemd is onduidelijk, maar algemeen wordt verwacht van wel.
Morgen,woensdag, organiseert de Senaatscommissie nog hoorzittingen over de Salduzwet om na te gaan of het voorstel praktisch uitvoerbaar is. Daarna kunnen nog amenden worden ingediend, maar het lijkt niet de bedoeling dat er nog veel wordt veranderd. Volgende week woensdag stemt de Commissie dan over het geheel van de wet.
(UPDATE 24 FEBRUARI: Gisteren keurde de Senaatscommissie Justitie de Salduzwet in tweede lezing goed. N-VA, CD&V, MR, cdH, sp.a en Open Vld stemden voor. Alleen het VB stemde tegen. De PS en de groenen onthielden zich.
Op de valreep werden nog enkele wijzigingen aangebracht. De belangrijkste is dat de politie daders van een verkeersongeval niét meer moeten verwittigen dat ze recht hebben op een advocaat vooraleer ze worden verhoord. Uit de hoorzittingen die vorige week nog waren georganiseerd, bleek dat de wet onmogelijk kan worden toegepast voor alle verkeersongevallen. "Dat waren er 426.000 vorig jaar. Als de politie in al die zaken de dader van het ongeval moet inlichten dat hij recht heeft op een advocaat en dan moet wachten tot die advocaat er is, dan loopt alles strop, vooral in kleinere zones. Want de inspecteurs moeten ook nog naar andere ongevallen kunnen gaan", zegden specialisten. Vandaar dat de wet nu een beetje wordt beperkt. Een beetje, want als de dader van een ongeval van zijn vrijheid wordt beroofd, omdat er bv. doden zijn gevallen en hij stomdronken was, of als hij opgepakt wordt na een vluchtmisdrijf en wordt opgesloten, dan heeft hij recht op bijstand van een advocaat vanaf het eerste verhoor.
Vervolgens besloot de meerderheid ook dat niet de ondervrager zelf de vertrouwenspersoon van de verdachte moet inlichten, maar dat ook zijn "aangestelde" dat mag doen.
PS en VB betreurden dat geen advies werd gevraagd bij de Raad van State, omdat dit voorstel volgens hen veel juridische problemen oproept en tot veel rechtszaken en geschillen bij het Grondwettelijk Hof en zelfs bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg zal leiden. Philippe Mahoux (PS) vond het voorstel véél te ver gaan, Bart Laeremans (VB) vond het voorstel "totaal onrealistisch en een premie voor criminelen".
Commissievoorzitster Christine Defraigne (MR) bedankte de senatoren trots en uitvoerig omdat ze een wet hadden goedgekeurd. Het is de enige belangrijke wet die de Commissie heeft goedgekeurd sinds de verkiezingen van vorig jaar. En zulke dankwoorden zijn echt wel nodig omdat de discipline van de parlementsleden een dieptepunt heeft bereikt. Het wordt steeds moeilijker wordt om nog parlementsleden op te trommelen voor commissievergaderingen: ze blijven weg of komen oeverloos te laat met zwakke excuses ("ik stond in de file", "ik ben gaan pleiten op de rechtbank", "het was schepencollege"...) zowel in Kamer als Senaat.
Het Salduzvoorstel wordt volgende week gestemd in de plenaire zitting van de Senaat. Na de krokusvakantie zal de Kamer het dan behandelen.)
(UPDATE 13 MEI, ADVIES VAN DE RAAD VAN STATE: De Salduzwet is momenteel in behandeling bij de Kamercommissie Justitie. Die vroeg een advies van de Raad van State en dat advies is nu klaar. Wat zegt het advies?
* De wet moet duidelijk definiëren wat een verhoor precies is. Wanneer wordt een gesprekje een verhoor? Dat is niet gedefinieerd en het is nodig.
* De wet op de jeugdbescherming moet zeker worden aangepast zodat de Salduzregels ook daar kunnen gelden.
* De Raad van State betwijfelt of verkeersmisdrijven kunnen worden uitgesloten. De Senaat besliste dat bij verhoren over verkeersmisdrijven geen advocaat moet aanwezig zijn. De Raad vreest dat een beperking van de Salduzrechten in ieder concreet geval moet bekeken worden. Hij denkt dat het niet mogelijk is om een hele groep misdrijven uit te sluiten.
* Er is geen regeling voor verhoren die plaatsgrijpen nadat de termijn van 24 uur waarbinnen iemand moet worden aangehouden, is verlengd. En evenmin is er een regeling voor personen die door de politie zijn opgepakt na een bevel tot medebrenging van de onderzoeksrechter. “Wellicht een vergetelheid”, zo merkt de Raad fijntjes op.
* De Raad denkt ook dat de Salduzregels moeten worden uitgebreid naar administratieve verhoren met een strafrechtelijk karakter. Het gaat dan om verhoren door inspectiediensten zoals bijvoorbeeld de Bijzondere Belastinginspectie. Daar geldt een zwijgrecht, dan lijkt ook het recht op bijstand door een advocaat te gelden, meent de Raad.
* De Raad heeft er geen probleem mee dat advocaten tijdens het verhoor van hun cliënt niet met hem mogen praten en niet mogen discussiëren met de verhoorders.
* Hij maakt een voorbehoud omdat de Salduzrechten alleen maar gelden voor het eerste verhoor en niet voor alle volgende verhoren. “Straatsburg heeft over latere verhoren nog geen arresten geveld, maar de vraag rijst of ook bij latere verhoren de advocaat er niet bij moet zijn om ongeoorloofde druk of dwang tegen te gaan”.
* De advocaat moet niet alleen bij het verhoor aanwezig zijn, maar ook bij alle onderzoeksdaden waaraan de verdachte actief moet meewerken: een plaatsbezoek, een wedersamenstelling e.d. Ook dat moet dus veranderen.
* De sanctie voor het niet-naleven van de Salduzregels is in het huidige voorstel onvoldoende. Nu staat er dat gegevens of bekentenissen uit verhoren waar de advocaat niet bij was “niet uitsluitend of overheersend” kunnen dienen voor een veroordeling. De Raad vindt dat dit soort verhoren helemaal nooit mag gebruikt worden voor een veroordeling. En de veroordeling mag ook niet steunen op gegevens die uit die verhoren voortkomen.)
**********************
De volledige tekst van het bijgespijkerde voorstel vindt U: hier.
**********************
De volledige tekst van het advies van de Raad van State vindt U: hier.
**********************
Lees ook:
PS, Groen! en VB over de Salduzregels
Senaat discussieert over Salduzregels
De Clerck reglementeert verhoor verdachten
Politieverhoren moeten opgenomen worden
Moet advocaat al bij eerste politieverhoor aanwezig zijn?
Arrestanten hebben voortaan duidelijke rechten