Kamercommissie keurt beleidsnota Justitie 2008 goed

16/04/'08 John de Wit

16 APRIL 2008 -Dinsdagnacht om half elf keurde de Kamercommissie Justitie de beleidsnota van minister Jo Vandeurzen (CD&V) goed. Alleen het VB stemde tegen. Opmerkelijk was de eensgezindheid bij de meeste kamerleden om de celcapaciteit in de gevangenissen uit te breiden, op enige dubbelzinnigheid bij de Groenen na. Vandeurzen beloofde ieder jaar een overzicht te brengen van de stand van zaken met betrekking tot het aantal nieuwe cellen. Hij kondigde terloops aan dat het dossier rond de aankoop van de gronden voor de interneringsinstelling in Antwerpen rond is. Renaat Landuyt (sp.a, foto) riep de Kamer op om Vandeurzen te steunen in een krachtig beleid om de gerechtelijke wereld beter te managen.

De beleidsnota van Justitieminister Vandeurzen gaf in de Kamercommissie aanleiding tot flinke debatten, maar - in tegenstelling tot de voorbije jaren - duurden ze amper één dag, verliepen ze in een gemoedelijker sfeer en was er een grotere eensgezindheid. De meeste sprekers prezen de justitieminister voor zijn openheid en Vandeurzen hield ook rekening met de opmerkingen van die sprekers. In ons overzicht beperken wij ons tot de kritiek van de Vlaamse oppositiepartijen (in chronologische volgorde) en de reactie van de minister daarop.

Sp.a: "Wordt geen pispaal"

"Nu bent u nog de speelbal van het gerecht, maar wordt niet de pispaal. Het parlement moet de minister van justitie eendrachtig steunen zodat hij krachtig kan ingrijpen in de gerechtelijke wereld". Dat vond oppositieleider Renaat Landuyt (sp.a).

Hij riep Vandeurzen op tot groot wantrouwen in minister van financiën Didier Reynders (MR). Die is bevoegd voor de Regie der Gebouwen en hij heeft Vandeurzen "gerold", aldus Landuyt. "In 2008 is er helemaal geen extra geld voor de bouw van nieuwe gevangenissen, er is zelfs 20 miljoen euro minder dan in het meerjarenplan van de vorige regering. Wantrouw Reynders en maak een overlegstructuur tussen justitie en de Regie der Gebouwen, zodat die cellen er kunnen komen". Landuyt vond het "zeer positief" dat Vandeuren meer cellen wil.

Negatiever was Landuyt over de hervorming van het gerecht. "Informatisering zal niet alles oplossen. Een goede computer schept geen orde in een rommelig bureau. Wie orde heeft, zal goed met de computer kunnen werken, maar waar alles één chaos is zal de informatica geen soelaas brengen", zo luidde het. Volgens Landuyt "ontbreekt het aan eenheid in de 476 gerechtelijke entiteiten. Artikel 151 laat krachtige ingrepen van de minister van Justitie in de gerechtelijke organisatie toe, hij mag zich alleen niet mengen in de concrete inhoud van de vonnissen en in de concrete beslissingen tot vervolging. Maar alle organisatorische en managmentsbeslissingen om justitie efficiënt te laten werken mag hij nemen. Doe het", zo stelde Landuyt voor.

Hier was de oppositieleider erg pessimistisch: "Volgens de beleidsnota zal u in 2008 alleen maar overleggen hoe men zal werken om justitie te hervormen. U zal werken met protocollen met alle mogelijke adviesorganen, maar zo komt die eenheid er niet. Er moet eenheid van leiding zijn: de justitieminister is altijd verantwoordelijk als er iets fout loopt bij het gerecht, maar de actoren staan geen enkele managementsingreep toe. Wantrouw het gerecht, ze hebben tijd om na te denken en te discussiëren en - in tegenstelling tot de politici - zeggen ze nooit "non", maar na het vele overleg stel je vaak vast dat ze "non" gezegd hebben. Ik roep daarom het parlement op om Vandeurzen eensgezind te steunen in een krachtdadig beleid om eenheid te brengen in de magistratuur. U ziet het: ik sta aan Uw kant he", zo heette het.

Tenslotte betreurde Landuyt dat er niet meer geregionaliseerd werd. Hij pleitte voor gewestelijke ministers van Justitie, die bevoegd zouden zijn voor het vervolgingsbeleid op het vlak van milieumisdrijven, ruimtelijke ordening e.d. "Ik sta verbaasd dat ik niets van die regionalisering in Uw beleidsnota terugvind, en dat met zo'n kartelpartner", zo luidde het.

Groen!: "Onevenwichtig"

Stefaan Van Hecke (Groen!) vond de nota "onevenwichtig" omdat liefst 46 van de 69 pagina's over veiligheid en strafrecht gaan en in die groep dan nog eens 25 over strafuitvoering. "We vinden hierin te weinig over de manier waarop de gerechtelijke achterstand moet worden aangepakt, te weinig over preventie, te weinig over fiscale fraude en te weinig over klantvriendelijkheid en transparantie van het gerecht". Van Hecke vroeg zich af of er wel 1.500 extra cellen nodig zijn, als men tegelijkertijd het elektronisch toezicht en de werkstraffen enorm zal uitbreiden. "Ik wil ook weten hoeveel cellen er wanneer zullen bijkomen en hoe de privaat-publieke samenwerking om die te bouwen, zal worden georganiseerd. Als er cellen worden bijgebouwd, dan zal het misschien 6 jaar duren vooraleer die er staan. Maar wat zal er in de tussenperiode gebeuren? Er blijven dan toch nog 1.500 cellen te weinig in Uw visie. Dit beleidsplan is een detentieplan, maar ik vrees dat er niet veel van zal gerealiseerd worden".

Van Hecke vroeg zich ook af hoe het elektronisch toezicht een alternatief voor de voorlopige hechtenis zal worden. "Wie zal in aanmerking komen, want mensen waarbij er recidivegevaar is, of gevaar voor samenwerking met andere verdachten of voor verduistering van bewijsmateriaal, vermoedelijk al niet. Maar die dan wel? Het is goed dat hier eerst een studie over komt".

De groene volksvertegenwoordiger wilde weten wat er zal gewijzigd worden aan het tuchtstatuut voor gedetineerden of aan de manier waarop ze worden gefouilleerd. Hij vond het heel goed dat er voor geïnterneerden twee instellingen in Gent en Antwerpen worden gebouwd, "maar zij vangen slechts 390 van de geïnterneerden op die nu in de gevangenissen zitten". Van Hecke zegde dat er nu 1.000 geïnterneerden in de gevangenissen zitten en dat die toch allemaal wel gevaarlijk zijn. "Wat zal er met de 600 andere gebeuren?"
Van Hecke vroeg zich verder af "of de jeugdcriminaliteit wel stijgt en of de daders wel gewelddadiger en jonger worden, zoals de kranten beweren, terwijl criminologen het omgekeerde zeggen. Ook hier primeert weer de harde aanpak".

Tenslotte begreep Van Hecke niet hoe Vandeurzen aan de parketten strafuitvoeringsrichtlijnen zou opleggen. "Er zijn al zulke richtlijnen, nl. de minimum- en maximumstraffen. Die zijn er gekomen om meer rekening te kunnen houden met individuele verschillen. Hoe gedetailleerd zullen die richtlijnen zijn?"

LDD: "Viriele strafuitvoering"

Rob Vandevelde (LDD) pleitte voor een "snelle rechtsgang en een viriele strafuitvoering". "Al wie de normen overtreedt moet snel terechtgewezen worden. Maar is dit beleidsplan wel efficiënt, vertrekt het niet te veel van bestaande toestanden? Het is als een veranda bouwen bij een huis dat invalt. Ik wil een projecttabel waarin de prioriteiten een voor een worden uitgetekend met een timing en duidelijk fasering".

Vandevelde vond ook geen oplossing voor de overkill aan wetgeving. Hij herhaalde zijn pleidooi voor een zonsondergangclausule in alle nieuwe wetten. Zo'n clausule houdt in dat goedgekeurde wetten na een bepaalde periode, die men in de wet zelf opneemt (bv. 5 jaar, 7 jaar), automatisch vervallen. De wetten moeten dan dus opnieuw worden goedgekeurd door het parlement. "Dat zal de overkill aan wetten tegengaan en bovendien het parlement verplichten om de wetten telkens aan te passen aan een veranderende samenleving."

Vandevelde vond de cijfers van de begroting onbetrouwbaar. "De bouw van 45 cellen door renovatie van een afdeling van een kasteeltje in Wortel kost blijkbaar evenveel (3 miljoen) als de bouw van 48 nieuwe, extra beveiligde cellen in Hasselt. Dat is natte vingerwerk."

Op het vlak van de staatsveiligheid wilde Vandevelde zeker niet dat de staatsveiligheid minder middelen zou krijgen. "De staatsveiligheid is de jongste tijd ten onrechte aangevallen, maar ze blijft een belangrijk wapen in de strijd tegen het aankomend geweld. De wet op de bijzondere inlichtingenmethoden mag niet lijden onder de huidige kritiek".

VB: "Te weinig repressie"

Namens het Vlaams Belang stelden Bart Laeremans, Bert Schoofs en Bruno Stevenheydens dat de begroting nergens bepaalt hoeveel cellen er zullen bijkomen. Laeremans vond dat Vandeurzen er duidelijk naar streeft om het aantal gevangenen onder de 10.000 te houden en dat hij het principe "één man, één cel" wil hanteren.
"De nadruk ligt op extra comfort voor de gedetineerden, niet op de handhaving van het strafbeleid". De mogelijkheid om onsamendrukbare straffen op te leggen vond geen genade, "omdat ze voor te weinig verdachten mogelijk is, alleen maar voor de zeer marginale categorie van mensen die verplicht ter beschikking gesteld zijn omdat ze extreem gruwelijke misdrijven heeft gepleegd".

Schoofs vond dat de automatische vrijlating van "kort gestraften" (tot drie jaar cel) nog vele jaren gehandhaafd blijft omdat de uitvoering van het tweede deel van de wet op de strafuitvoeringsrechtbanken wordt uitgesteld tot 2013. Schoofs vond dit erg omdat "dit element het enige positieve was uit het beleid van voormalig minister Onkelinx". Hij betreurde dat er "in de praktijk niets verandert aan het lakse vrijlatingsbeleid". Ook het uitstel van de wet op de internering tot 2013 vond Schoofs niet gepast. Hij vroeg zich af wat men gaat doen met de 600 gevaarlijke geïnterneerden die niét naar de nieuwe instellingen van Gent en Antwerpen kunnen.

Stevenheydens hekelde de dubbelzinnigheid van Vandeurzen's voorstellen met betrekking tot minderjarige veelplegers. "Enerzijds wil U wel dat de gemeenschappen de capaciteit in de gesloten instellingen uitbreiden, maar anderzijds wil U ook voor deze veelplegers zo veel mogelijk alternatieve maatregelen. Het gaat evenwel om jongeren die al vele feiten op hun kerfstok hebben en die dus moeten gestraft worden. Binnenlandminister Patrick Dewael wil daarom dat justitie minderjarigen, die de zwaarste feiten hebben gepleegd, vanaf 14 jaar in een jeugdgevangenis kan opsluiten, maar daarover lees ik in Uw nota niets." Het VB is al jaren voor deze idee gewonnen.

Voor Laeremans was het goed dat er een soort snelrecht wordt ingevoerd, maar hij vond het een gevaarlijke evolutie als dit bij de raadkamer zou gebeuren. "Er moeten garanties zijn voor de openbaarheid en ook voor de rechten van de verdediging. Is dit geen gevaarlijke evolutie?", zo betoogde hij. Hij pleitte voor de invoering van het Franse systeem.

Laeremans betreurde tenslotte dat de nota helemaal niets bevatte over de federalisering van Justitie. "Voor de verkiezingen was de splitsing van het gerechtelijk arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde voor CD&V een nog grotere prioriteit dan de splitsing van het bestuurlijke. Nu horen we er niets van".

Hoe reageerde Vandeurzen?

In zijn repliek stelde Vandeurzen vast dat er in de Kamercommissie een grote eensgezindheid heerste over de uitbreiding van het aantal cellen en ook over het feit dat de strafuitvoering prioritair moet zijn in het beleid. "Het was ooit wel anders, maar we zien dat nu ook overal in het buitenland de strafuitvoering centraal komt", zo betoogde de minister, die de krachtlijnen van zijn beleid herhaalde.

Vandeurzen zegde dat ook hij voor meer preventie is, "maar ik ben daarvoor niet bevoegd en de vraag naar meer preventie mag niet verhinderen dat we ook meer investeren in repressie". De minister zegde dat België zeker niet superrepressief is: "We zitten in Europa in de middenmoot en dan nog eerder onderaan, als we het aantal gedetineerden per 10.000 inwoners vergelijken. De celcapaciteit moet omhoog, recent onderzoek toont aan dat niet alle bijgebouwde cellen na enkele jaren weer vol zitten, zoals vroeger werd beweerd. Het feit dat we het aantal cellen uitbreiden mag bovendien niet verhinderen dat we ook het aantal alternatieven uitbreiden".

Vandeurzen bedankte Landuyt voor de steun aan zijn beleid, maar "ik blijf geloven in overleg, eerder dan in maatregelen die van bovenaf worden opgelegd." Volgens hem is er momenteel niet zozeer behoefte aan veel nieuwe wetten, maar wel aan goed management. "Vele pijnpunten kunnen door organisatorische maatregelen worden opgelost, zonder de wet te wijzigen".

Hij gaf de opstelling van Christian De Vel, de eerste voorzitter van het Antwerpse Hof van Beroep, als voorbeeld. "Als tegenstander van een aparte afdeling van het Hof in Antwerpen in Hasselt, deed hij zelf organisatorische voorstellen om aparte griffieloketten en videoconferencing te organiseren. Hij werkte én loyaal mee én bovendien werden zaken geregeld zonder nieuwe wetten."

Eenzelfde opstelling merkte Vandeurzen bij de arbeids- en beslagrechters, die eerder grote problemen hadden geuit bij de overgang van het contentieux van de collectieve schuldenregeling van de ene rechtbank naar de andere. "Dat zou grote problemen veroorzaken omdat de beslagrechters zaken die zij voor de overhevelingsdatum niet kunnen afhandelen, niet op de rol van de arbeidsrechters kunnen zetten en ze ook niet zelf meer kunnen afhandelen, want ze zijn niet bevoegd. De arbeidsrechters vreesden van hun kant dat ze op de dag van de inwerkingtreding van de wet met een stortvloed aan zaken zouden worden geconfronteerd. Aanvankelijk eiste men een overgangswet voor dat probleem, maar nadat iedeeen samen aan tafel zat, kwam een zuiver organisatorische oplossing, zonder wetswijziging, uit de bus: de arbeidsrechters houden wat dagen vrij en de beslagrechters kunnen op die dagen hun zaken zetten. Zulke praktische oplossingen wil ik meer", zegde Vandeurzen.

De minister vond wel dat Landuyt gelijk had wanneer hij stelde dat het openbaar ministerie verantwoordelijk is voor de strafuitvoering en dat "Justitie wat nauwer zal moeten toekijken hoe die taak wordt opgevat". Hij gaf Landuyt ook gelijk wanneer het oppositielid stelde dat er een structurele samenwerking moet komen tussen de Regie der Gebouwen en Justitie. "De uitbreiding van het aantal cellen is echter beslist door de hele regering. Ook minister Reynders staat daar achter. Financieel wordt alles geregeld in een meerjarenplan."

Vandeurzen stelde dat hij volledig achter de wet-Dupont, die de rechtspositie van gedetineerden regelt, bleef staan, maar dat grote delen van die wet onuitvoerbaar zijn omdat de gebouwen er niet voor geschikt zijn. Ook om die reden moet er bijgebouwd en gerenoveerd worden. De minister beloofde dat hij ieder jaar in het parlement een volledig overzicht zal geven van de stand van zaken met betrekking tot de groei van de gevangeniscapaciteit.

De minister waarschuwde het parlement én het gerecht voor de gevolgen van het Verdrag van Lissabon. "Hele stukken van het justitie- en veiligheidsbeleid zullen niet meer op Belgisch maar op Europees niveau worden beslist. Dat zal met eenvoudige meerderheid gebeuren. Wij zullen dus misschien dingen moeten invoeren die wij niet willen. Daarom moet er een mechanisme komen om het parlement te betrekken bij die beslissingen voor ze worden genomen".

In antwoord op een punctuele vraag van Katrien Schryvers (CD&V) zegde Vandeurzen nog dat het dossier over de bouw van een interneringsinstelling op de Antwerpse Linkeroever rond is. De instelling komt er aan het Burchtse Weel, naast de vroegere Hoge Zeevaartschool, naast het asielcentrum dus. Vandeurzen’s woordvoerder Leo De Bock verduidelijkte: “De grond wordt aangekocht voor 2,6 miljoen, het geld ligt al klaar en het contract wordt heel binnenkort getekend”. De Bock voegde er aan toe dat “wij vervolgens wachten op een positief advies van de Regie der Gebouwen om het ontwerpen van de nieuwe instelling te gunnen". De Antwerpse instelling zal 120 geïnterneerden, gevaarlijke psychisch gestoorde criminelen, huisvesten en hen begeleiden tot hun genezing.

De Kamercommissie Justitie keurde de beleidsnota van Jo Vandeurzen dinsdagavond omstreeks half elf goed met negen stemmen voor en twee tegen (VB). De sp.a en LDD waren toen al vertrokken en konden dus niet meer tegen stemmen.