Het debat over de beleidsnota van Justitie voor 2012

16/01 John de Wit 16 JANUARI 2012 - Vorige week debatteerde de Kamercommissie Justitie een hele dag over de beleidsnota van Annemie Turtelboom (Open Vld). Er kwam scherpe kritiek van de oppositie, vooral dan van Groen. Zij vonden de plannen om alle straffen onder de drie jaar uit te voeren "volkomen onrealistisch" en wezen erop dat er voor meerdere initiatieven (de Salduzwetgeving, de gevangenen in Tilburg) geen of onvoldoende geld was uitgetrokken, terwijl andere posten (het personeelsbestand bij de rechters) het met minder moeten doen. De N-VA pleitte voor de oprichting van een Fonds voor Rechtsbijstand om de kosten van Salduz te financieren. Een overzicht van het debat.

de beleidsnota Justitie is op enkele paragrafen na hetzelfde als wat in het regeerakkoord over justitie staat. (Voor de uitgebreide inhoud van die nota, verwijzen we dus naar daar, nvdr). In deze bijdrage gaan we in op: de prioriteiten van Turtelboom; de kritieken van de oppositie; de bedenkingen van de meerderheid; de reactie van de minister.

1. DE PRIORITEITEN VAN TURTELBOOM

De uitvoering van de straffen, de vermindering van de gerechtelijke arrondissementen en de informatisering van het gerecht zijn de drie grote prioriteiten van minister van Justitie Annemie Turtelboom (Open Vld). De minister vond dat "zelden een meer ambitieus programma over justitie was neergeschreven", maar in de twee jaar die de minister resten moet ze prioriteiten stellen. "Ik wil de minister van de actie zijn, maar wie de wereld wil hervormen moet dat stap voor stap doen". De minister zal op deze drie vlakken een stappenplan ontwikkelen.

Wat betekenen deze prioriteiten concreet? Turtelboom zette dat kort op een rijtje:

1. Strafuitvoering: meer enkelbanden, meer gevangeniscellen en een betere en snellere inbeslagneming van fortuinen die door criminaliteit zijn verdiend.

2. Hervorming van het gerecht: minder en grotere gerechtelijke arrondissementen en meer mobiliteit van de rechters binnen hun hof van beroep. Daarna komen er beheersovereenkomsten met de gerechtelijke arrondissementen, maar die zullen op maat zijn. Wat in het ene arrondissement kan, hoeft niet noodzakelijk in het andere.

3. Informatisering: het Centraal Strafregister zal tegen einde 2012 geïnformatiseerd zijn. Tegelijkertijd komt er onmiddellijk controle op de kosten van vertalers en tolken. Ondertussen ontwikkelt de minister een meerjarenplan voor ICT.

2. WAT VOND DE OPPOSITIE?

2.1. N-VA

Het Antwerpse kamerlid Sophie De Wit (N-VA) had nogal wat kritiek op de beleidsnota, die zij "veel blabla, maar weinig boemboem" vond. "U wil actie, maar ik vind Uw eigen prioriteiten niet terug in de tekst. Het is spijtig om te zeggen, maar dit is aankondigingspolitiek", zo zegde ze.

De Wit pleitte voor de creatie van een Fonds voor Rechtsbijstand. Daarin moet iedere veroordeelde een bepaald bedrag storten om de kosten van de Salduzwet te betalen. Door de Salduzwet moet iedere gearresteerde verdachte bij zijn eerste verhoor bijstand krijgen van een advocaat. Dat kost veel geld aan gratis rechtsbijstand, aan het verbouwen van politiecommissariaten en aan extra politiepersoneel. De regering dacht aan 40,4 miljoen voor 2012, maar dat geld staat niet in de begroting. Omdat de regering moet besparen stelde De Wit voor dat de veroordeelden een vast bedrag ophoesten om de kosten van die rechtsbijstand te vergoeden. Momenteel moeten de veroordeelden al 150 euro storten in het Fonds voor hulp aan slachtoffers van gewelddaden. Zo zou er ook een fonds kunnen komen voor rechtsbijstand, aldus De Wit.

Over de gevangenissen zegde ze dat er onvoldoende geld is uitgetrokken voor de huur van de cellen in Tilburg. Er is 31,7 miljoen uitgetrokken, terwijl er 40,8 miljoen euro nodig is. Ook het Rekenhof had die bedenking gemaakt. Turtelboom gaf toe dat er geld zal moeten worden bijgevraagd.

De Wit vond dat er veel geld verspild wordt door de nieuwe gevangenis van Antwerpen in de rijkswachtkazerne in Wilrijk te bouwen. Niet alleen zullen er de vele verplaatsingskosten zijn, maar "dit gebouw is pas totaal gerenoveerd met een duur communicatiecentrum en dure keukens en dat moet allemaal afgebroken worden want het is niet geschikt voor de bouw van een gevangenis". De N-VA is voorstander van de nieuwe gevangenis op de gronden achter het Vlinderpaleis, maar dat wil het Antwerps schepencollege niet. Turtelboom zegde dat ze hieraan niets meer kon veranderen, want dat de vorige regering dit nu eenmaal zo had beslist.

Kristien Van Vaerenbergh gaf de gekende kritieken op de splitsing van het gerechtelijk arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde. "Dat Brussel in de toekomst altijd een Franstalige procureur zal krijgen kan niet door de beugel. Het Grondwettelijk Hof zal dit nooit toestaan. Het is niet te begrijpen dat de Vlaamse partijen dit hebben goedgekeurd.

2.2. GROEN

Nog scherper was Stefaan Van Hecke (Groen): "U hebt veel scharen en veel Pritt, want Uw beleidsnota is knip- en plakwerk van het regeerakkoord. Ik vind hierin Uw accenten niet terug en evenmin hoe U Uw ideeën gaat realiseren. Er is voor een aantal dingen ook geen geld", zo vatte hij zijn visie samen.

== "U zegt dat op het einde van haar bewind de straffen onder de drie jaar allemaal zullen uitgevoerd zijn. U weet dat dit niet zo is. Dit kan gewoon niet en de oppositie zal U op die verklaring nog veel aanvallen", zegde het groene kamerlid. Volgens Van Hecke kan dit niet om meerdere redenen:

* De bouw van de geplande gevangenissen loopt enorme vertraging op.

* De huur van de gevangenis van Tilburg loopt einde van dit jaar af en dan moeten 671 gedetineerden ergens anders gehuisvest worden. In België dus.

* Door de overheveling van de korte straffen onder de drie jaar naar de strafuitvoeringsrechtbanken zullen meer gedetineerden in de gevangenis blijven.

"Misschien wil U de gevangenisbevolking beperken door de geïnterneerden uit de gevangenis te halen? Maar de twee nieuwe instellingen voor geïnterneerden in Gent en Antwerpen, die nog niet klaar zijn, bieden slechts plaats aan 450 geïnterneerden en er zitten er nu al 1.100 in de gevangenissen. Wat gaat U met de anderen doen?"

== Volgens Van Hecke bevat de beleidsnota van Turtelboom "geen aanzetten tot uitvoering". Van Hecke: "Het familierecht wordt hervormd! Hoe? Het erfrecht wordt hervormd! Hoe? Het deskundigenonderzoek wordt hervormd! Hoe? Het statuut van de gerechtsdeurwaarders wordt hervormd! Wat moet er veranderen? Het strafwetboek en het wetboek van strafvordering wordt hervormd! Wat wordt precies veranderd? Gaat U de Grote Franchimont terug invoeren? U gaat de burger aanzetten om een rechtsbijstandsverzekering te nemen? Waarom en onder welke voorwaarden? We vernemen het allemaal niet".

== Van Hecke beklaagde er zich ook over dat er onvoldoende middelen zijn uitgetrokken voor Justitie:

* Er is nu minder geld voor de huur van de gevangenis van Tilburg dan vorig jaar;

* er is 12 miljoen minder voor de gerechtskosten (99 miljoen in plaats van 111 miljoen), terwijl wellicht nog een reeks kosten van 2010 niet betaald zijn;

* er is 2 miljoen minder voor de personeelsuitgaven bij de rechters (totaal: 275,7 miljoen uitgetrokken, tegen 277,1 miljoen gebruikt in 2011); terzake vroeg Van Hecke zich af of Turtelboom banen gaat schrappen, geld gaat bijvragen of nog langer gaat wachten met het invullen van vacatures;

* er is geen begroting voor de kosten van de toepassing van de Salduzwetgeving. Van Hecke gaf toe dat de regering 401 miljoen euro apart heeft gezet voor nieuwe initiatieven op alle domeinen samen, maar "Salduz is geen nieuw initiatief en 280 miljoen euro is op bevel van de Europese Commissie bevroren tot april 2012. Hoe gaat U dat aanpakken? Gaat U bij de eerstvolgende begrotingscontrole extra geld vragen?"

== En Van Hecke vond verder niets terug over de invoering van een class action en al evenmin iets de strijd tegen de fiscale fraude. "Tenminste op het justitiële vlak zou U enkele aanbevelingen kunnen doen". Van Hecke besloot: "Nee, U nam geen goede start".

2.3. VLAAMS BELANG

Bert Schoofs (VB) betreurde dat de voorwaardelijke invrijheidsstelling niet verstrengd wordt voor veelplegers, maar alleen voor criminelen die een straf van dertig jaar of meer hebben gekregen. Hij herhaalde zijn idee om gevangenisboten aan te kopen om de overbevolking tegen te gaan. Hij vroeg Turtelboom verder om de Moslimexecutieve af te schaffen, hij vond in de nota-Turtelboom niets terug over een eventueel Hof van Beroep in Limburg, hij wilde dat Turtelboom de etnische herkomst van de criminelen in kaart zou brengen en vroeg zich af wat haar plannen waren met de dubbele nationaliteit. "Deze beleidsnota is de kortste en zwakste nota uit heel mijn carrière", zo zegde hij maar hij "gaf de minister toch nog krediet omdat ze een frisse kijk heeft en bewezen heeft krachtdadig te kunnen optreden." Die stelling ontlokte enige ah's en oh's bij Turtelboom.

3. WAT VOND DE MEERDERHEID?

Ook bij de meerderheid waren kritische geluiden te horen.

3.1. CD&V

Sonja Becq vond in de nota weinig of niets terug over internering en al evenmin iets over bemiddeling. Ze vroeg zich af hoe de magistraten zullen worden geëvalueerd en of het tuchtstatuut nog wordt hervormd.

3.2. sp.a

Renaat Landuyt (sp.a) riep de minister op om vooral kleine dingen die niets kosten, te realiseren. Hij gaf een aantal adviezen mee:

* "Doe geen grote hervorming van de gerechtelijke arrondissementen, maar maak het beheer overal hetzelfde en benoem de rechters per hof van beroep zodat je ze kan verplaatsen."

* "Controleer de werking meer. Men treedt nooit op tegen magistraten die niet goed werken. Daarom is het van het grootste belang dat magistraten hun nevenmandaten moeten aangeven, zoals politici dat moeten doen."

* "Rond de werklastmeting af onder verantwoordelijkheid van de regering. Wacht hiermee niet te lang. Een werklastmeting zal nooit perfect zijn, maar dan hebben we tenminste toch al iets."

* "Maak goede afspraken met Servais Verherstraeten van de Regie der Gebouwen. Wees iets wantrouwiger tegenover de Regie dan Uw voorgangers."

* "Voer het huisarrest in."

* "Informatiseer het Centraal Strafregister. Nu tikken de gemeenten nog altijd de straffen in. Daarna gaat alles per brief naar het Centraal Strafregister en die moeten het overtikken om het in de computer te krijgen. Dit duurt al gauw zes maanden. Waarom kan dat niet onmiddellijk met de huidige laptops gebeuren?"

En Landuyt besloot: "Het zit hem niet in het budget, maar in de kleine dingen. Blijf vooral economist, word geen jurist en zeker geen magistraat", zo stelde hij.

3.2. HET SALDUZDEBATJE

Meer kritiek had Landuyt op de Salduzcirculaire van de Brusselse procureur Bruno Bulthé. Dat leidde zelfs tot een apart minidebatje.

"Het Brussels parket maakt de nultolerantie voor straatcriminaliteit, die door U als minister van Binnenlandse Zaken is ingevoerd onmogelijk", ze stelde Landuyt. Hij wilde dat die circulaire wordt ingetrokken. Bulthé had beslist dat de politie bij een reeks misdrijven (diefstallen, inbraken, wapenbezit) de politie niet meer onmiddellijk zou moeten verhoren, maar de dader later oproepen voor verhoor. "Als de procureur nu bij inbraken en diefstallen niet meer onmiddellijk laat verhoren, maar de daders naar huis stuurt, waar zit die nultolerantie dan? En hoe werd die vroeger toegepast als men dit nu ziet gebeuren? Ik zou me als bedenker van die nultolerantie ernstig zorgen maken", aldus Landuyt.

Hij riep Turtelboom ook op om niet te veel te zeggen dat iedere procureur onafhankelijk is, zoals de minister deed toen de rondzendbrief bekend raakte. "Pas goed op of we zitten terug in het pre-Dutroux-tijdperk, toen iedere procureur volledig zijn zin deed, met de gekende gevolgen".

Stefaan Van Hecke (Groen!) wilde weten waarom in Brussel 40 verschillende verhoorruimtes nodig zijn om de Salduzregels toe te passen, terwijl dat in Bergen met één ruimte voor het hele gerechtelijke arrondissement kan! Turtelboom zegde dat dit de verantwoordelijkheid van de Brusselse burgemeesters is. "Ja maar, dit leidt wel tot veel extra kosten", zo stelde Van Hecke.

Turtelboom weigerde om de rondzendbrief in te trekken. "Ik ga de kar niet voor het paard spannen. Ik ga niet vier dagen nadat de Salduzwet van kracht is geworden een goed bedoelende rondzendbrief intrekken. Als we alle wetten en reglementen vier dagen na hun in werkingtreding moeten intrekken, dan staan we nergens", aldus de minister.

Einde februari is er een evaluatie klaar die moet uitwijzen of de circulaire van Bulthé gevolgen heeft gehad voor het vervolgingsbeleid: zijn verdachten hierdoor vrijuit kunnen gaan? De evaluatie moet ook nagaan welke gevolgen Salduz heeft voor de politiecapaciteit: hoeveel extra politie is nodig?

Turtelboom ontkende verder dat de nultolerantie voor straatcriminaliteit onmogelijk wordt door de circulaire.

Bert Schoofs (VB) draaide de rollen om. "Als elk parket vier dagen na de inwerkingtreding van een wet circulaires maakt om de toepassing van die wet te beperken, dan is de rechtsstaat voorbij. OK, mevrouw Turtelboom, dat U de kar niet voor het paard wil spannen, maar in Brussel laat Uw procureur het paard lopen".

4. DE REACTIE VAN DE MINISTER

Turtelboom antwoordde op de kritiek dat een beleidsnota "nu eenmaal altijd uit intenties en bedoelingen bestaat" en dat ze nog maar een maand minister is. Bovendien wil ze prioriteiten stellen en dat houdt natuurlijk ook in dat een aantal andere dingen minder belangrijk zijn.

Ze zegde dat er op korte termijn een voorstel voor 13 gerechtelijke arrondissementen (in plaats van 27 nu) komt, maar dat er nog geen beslissing is genomen over hoe die beheerd moeten worden. In ieder geval blijven de arbeidsrechtbanken apart omdat ook de Nationale Arbeidsraad daarop had aangedrongen.

De minister zegde dat het Centraal Strafregister tegen einde maart geïnformatiseerd zal zijn en dat ze tegen Pasen een globaal plan over de informatisering van het gerecht zal hebben.

Turtelboom gaf toe dat nog niet voor alle beslissingen geld was uitgetrokken, maar "dat is altijd zo. Tijdens de begrotingscontroles zullen we dat moeten bepleiten. Bovendien maak ik van de inning van fortuinen die door criminaliteit verworven zijn een absolute prioriteit. Dat moet een en ander opbrengen."

Ze kondigde een overleg met staatssecretaris voor Fiscale Fraude John Crombez (sp.a) aan om de strijd tegen de fiscale fraude te optimaliseren. Over de strafuitvoering zegde ze dat er nog altijd problemen zijn met de enkelbanden. De werken aan de interneringsinstelling in Gent zijn op 3 oktober begonnen, de gunning van het contract voor de bouw van de interneringstelling van Antwerpen wordt tegen einde 2012 gepland.

Over de registratie van de etnische herkomst van criminelen zegde Turtelboom dat ze daar tegen is. "Het begrip etnische herkomst is moeilijk te definiëren. De resultaten van zo'n onderzoek zouden vooroordelen kunnen bevestigen en de verdachte zou zijn toestemming moeten geven voor zo'n registratie". De minister zegde dat dergelijke registratie wel kan én al gebeurt om discriminatie in de werksfeer te bestrijden.

Lees ook:

Di Rupo I over justitie en discriminatie

Het debat over de beleidsnota van justitie voor 2010

De strafuitvoeringsnota van De Clerck voor 2010

Het debat over de beleidsnota justitie voor 2009

De beleidsnota van justitie voor 2009

Leterme I over justitie en migratie

*****************************************

Het dagelijkse nieuws over het justitiebeleid vindt U door in de functie "zoeken" rechtsboven op deze site de letters JDW in te tikken.

*****************************************