Gerechtskosten breken alle records

03/07/'11 John de Wit 4 JULI 2011 - 2010 is het jaar van de records op het vlak van de gerechtskosten. Ze waren nooit zo hoog en vooral de kosten voor tolken bij telefoontaps (+77%), DNA-tests (+30%) en gerechtsdeurwaarders (+34,9%) swingen de pan uit. Dat blijkt uit het jaarrapport van de Commissie voor de Modernisering van de Rechterlijke Orde (CMRO). Zij wil per parket en per rechtbank één persoon om de facturen te controleren. En per hof van beroep één sporendeskundige om met het gerecht te overleggen vooraleer bepaalde onderzoeken worden uitgevoerd. Ook moet er een duidelijke regeling komen voor tolken en gerechtsexperts.

1. WAT IS HET PROBLEEM?

1. In 2010 betaalde Justitie voor 106,7 miljoen aan gerechtskosten uit en daarbij moet je nog 16 miljoen aan telefoniekosten rekenen, die nog niet warden betaald. Dat is een absoluut record.

2. Maar niet het enige. Vooral de kosten voor vertalers en tolken stegen enorm, met 39,9% in vergelijking met 2009 tot een totaal uitbetaald bedrag van 24,9 miljoen. De vertalers en tolken vormen daarmee de grootste kostenpost, of 23,3% van alle gerechtskosten.

Opvallend hierbij zijn de tolkenkosten bij telefoontaps (+ 77% in één jaar tijd). Zij zijn in de periode tussen 2005 en 2010 zelfs bijna verdertienvoudigd. Het aantal telefoontaps is in deze zelfde periode slechts vervijfvoudigd.

Vermoedelijk wordt de stijging veroorzaakt doordat telefoontaps langer duren, maar zeker is men daarvan niet.

(In een vorig rapport somde de CMRO een aantal andere redenen op: te hoge wachtvergoedingen, te veel weekendwerk, misbruik van thuiswerk, verplaatsingsvergoedingen en van werk tijdens de kantooruren… Zie: hier, nvdr. )

Ondervoorzitter Jean-Paul Janssens: "Terzake nam het parlement geen enkel initiatief om de gerechtstolken een statuut te geven, hoewel daar al jaren worden op aangedrongen en al meerdere wetsvoorstellen zijn ingediend. Ook de gerechtelijke autoriteiten namen geen kostenbesparende initatieven."

De CMRO denkt dan aan een modelvordering in de drie landstalen, waardoor alle parketten op dezelfde, goedkope manier een tolk zouden kunnen laten komen.

De CMRO pleit er ook voor om bij opdrachten in het buitenland slechts een samenvatting van het dossier te laten vertalen in plaats van het gehele dossier. Dit kan allemaal binnen de huidige wet, meent het CMRO.

3. De deskundigenonderzoeken tekenen voor 25,6 miljoen van de gerechtskosten of 21,5%. Ze staan daarmee op de tweede plaats in 2010. Het gaat hier om kosten voor onderzoeken door artsen, psychiaters, DNA-analysecentra, informatici, brandspecialisten e.d.

Vooral de kosten voor DNA-analyses bereiken een absoluut hoogtepunt. Ze zijn het derde record van 2010. Ze tekenen voor 10 miljoen (van 7,6 miljoen in 2009). De prijs van een DNA-onderzoek is nochtans gedaald van 1.951 euro in 2000 tot 980 euro in 2010, maar in 2000 werden nog maar 1.639 betalingen uitgevoerd, in 2010 10.251. De vraag rijst hierbij of dit allemaal wel nuttig is.

Ondervoorzitter Jean-Paul Janssens: "Binnen de huidige wet kan veel bespaard worden door het voorschrijfgedrag van het parket en de onderzoeksrechters in toom te houden. Nu heb je meestal heel vage vorderingen: "Onderzoek alles op DNA", om zeker geen sporen te missen. Parketmagistraten kennen die methoden en technieken om sporen te analyseren niet, ze weten niet hoe ze iets het meest efficiënt kunnen laten onderzoeken. Overleg met een deskundige vooraf kan ertoe leiden dat men bepaalde onderzoeken niet meer doet, omdat ze toch nutteloos zullen blijken. Dat toont een experiment in Brussel aan. Per onderzoek bespreken daar een deskundige sporenspecialist van het NICC (Nationaal Instituut voor de Criminologie en de Criminalistiek) en de procureur samen wat ze gaan doen. Dat beperkt het aantal onderzoeken, het maakt ze efficiënter en goedkoper. Wij willen dat er in de toekomst zo minstens één deskundige per hof van beroep komt om dit te organiseren."

4. Een vierde record zijn de uitgaven voor de honoraria en de kosten van de gerechtsdeurwaarders: 17,6 miljoen in 2010 (+ 34,9% in vergelijking met 2009). In het gerechtelijk arrondissement Antwerpen zijn deze kosten in één jaar tijd verdubbeld, in Hasselt bijna verdubbeld. De kosten van gerechtsdeurwaarders staan met 16,5% van alle gerechtskosten op de vierde plaats, maar de stijging is erg spectaculair.

Hij wordt vermoedelijk veroorzaakt door de nieuwe manier om dagvaardingen en vonnissen te bezorgen bij de betrokkene. Kamerlid Carina Van Cauter (Open Vld) wilde de politie van deze administratieve taken ontlasten en voerde een andere methode in. Vroeger was het zo: als de deurwaarder een vonnis of dagvaarding gaat afgeven ("betekenen") bij de betrokkene en die is niet thuis, dan stak hij een briefje in de bus dat hij naar de politie moest gaan om de dagvaarding op te halen. De politie vond dit te veel werk. Daarom moet de deurwaarder nu een aangetekende brief sturen om de betrokkene mee te delen dat hij de dagvaarding bij de deurwaarder zelf moet komen ophalen. Deze wet is pas sinds mei 2010 in voege en de aangetekende zendingen alleen al kostten liefst 6,6 miljoen euro!

Omdat men helemaal niet weet of het hier om werkelijke of forfaitaire kosten gaat, greep het college van procureurs-generaal in en bepaalde dat deze kosten 6,72 euro per brief zullen zijn. Er kan dus voor 2011 een daling worden verwacht.

5. De telefoniekosten bedroegen 8,9 miljoen euro, een halvering in vergelijking met 2009. Ze tekenen voor 8,4% van alle gerechtskosten en staan daarmee op de vijfde plaats. Maar…er moeten nog 16 miljoen worden uitbetaald! Ook deze kosten swingen dus de pan uit.

Per werkdag wordt nu al 1.000 keer gevraagd om de eigenaar van een gsm- of telefoonnummer op te sporen. Het aantal telefoontaps is vervijfvoudigd tussen 2004 en 2010, van 995 naar 5.390.

En verder wordt nog een grotere toename van de kosten verwacht omdat dit soort onderzoeken almaar ingewikkelder wordt: in 2003 waren er drie operatoren op de markt (Belgacom, Base, Mobistar), nu zijn er meer dan 200, voornamelijk via het internet. Dat wordt volgens de CMRO een enorme uitdaging: "Waar zit het telefonienetwerk bij prepaidkaarten die in Colruyt worden verkocht of bij een site op het internet? Wie moeten wij contacteren om te kunnen afluisteren?"

Minister van Justitie De Clerck greep vorig jaar in. Hij sloot een akkoord met de grootste telecomoperatoren en daardoor wordt een daling van de kosten met 30% verwacht. Dat vinden ze bij de CMRO goed nieuws.

(Of al die telefoontaps ook iets uithalen, vindt U hier, nvdr.)

2. MINPUNTEN

Ondervoorzitter Jean-Paul Janssens zet de minpunten van dit jaar op een rij:

* "Al jarenlang pleit men ervoor om de gerechtskosten te verminderen door het systeem te rationaliseren. Maar de gerechtskosten blijven altijd maar verder stijgen."

* "Er zijn de jongste jaren geen initiatieven meer genomen, noch door de politici, noch door de gerechtelijke autoriteiten."

* "De informatica blijft problemen geven en die hebben niets met Fenix (het grote informaticaproject dat minister Onkelinx moest stopzetten,nvdr) te maken. Er zijn zes verschillende computersystemen, die niet compatibel zijn en er is nergens een systeem dat de hele "ketting" volgt. Hierdoor kennen we alleen de facturen, maar niet de bestellingen. We moeten weten wat er besteld wordt, want anders kunnen we de oorzaken van de spectaculaire groei niet kennen. Het is net zoals in de sociale zekerheid: daar wéten we welke dokter wat precies voorschrijft. Alleen door te weten welke parketmagistraat of onderzoeksrechter welke onderzoeksdaad (telefoontap, DNA-analyse, psychiatrisch onderzoek) vraagt, kunnen we de kosten beheersen."

* "We wachten al zolang op een reglementering van de deskundigenonderzoeken: wie mag welk onderzoek doen, aan welke voorwaarden moet hij beantwoorden? Maar het parlement deed tot nu toe niets. En voor zo'n wet is echt geen regering nodig."

* "We weten niet hoeveel Salduz (de verplichte bijstand van een advocaat die iedere gearresteerde verdachte bij zijn eerste verhoor moet krijgen) ons extra zal kosten. Minister De Clerck maakte een minimale schatting van 30 miljoen extra per jaar aan advocatenkosten".

3. PLUSPUNTEN

Maar er is volgens Janssens ook goed nieuws.

* "Er komt nu Fedcom. Dat is eenzelfde boekhoudkundig systeem voor àlle federale overheidsdiensten. Dat is een goede zaak. Wij hopen nu maar dat het niet te beperkt is. Voor een boekhouder is het natuurlijk belangrijk om het traject van factuur tot betaling te kunnen volgen. Maar om kosten te besparen is de eerste stap belangrijk: de opdracht. Wij hopen dat het systeem alles zal kunnen volgen vanaf de opdracht tot de betaling. Dan zullen we vanaf 1 januari 2013 een duidelijk zicht hebben op alle kosten en op de oorzaken van de stijgingen. Nu besluit een minister tot een nultolerantie voor een bepaald misdrijf, maar staan de kosten daarvoor wel in verhouding tot de baten? We weten het nog altijd niet."

* "De beroepsopleiding van de magistraten moet verbeteren. 330 personen volgden een opleiding in 2010. Ze leerden hoe ze de facturen kunnen controleren. Dat is echt wel nodig, want er komen op de parketten ook facturen binnen die helemaal niet door de parketten moeten betaald worden."

"Ons onderzoek wees de problemen aan. We deden een peiling bij alle griffies over hun manier van werken met betrekking tot de gerechtskosten en in maart 2011 hebben we alle rechterlijke beslissingen van tien rechtbanken bekeken om te zien hoe zij met gerechtskosten omspringen. Het ging om 1.100 beslissingen."

"En de resultaten zijn verbijsterend: sommige dossiers bevatten een apart mapje met gerechtskosten, in andere zit alles door elkaar en je vindt een reeks kosten niet terug. Soms komen na een veroordeling nog facturen toe en die worden dan niet meer betaald, omdat de beklaagde al veroordeeld is tot het betalen van de gerechtskosten en men het dossier op dat vlak niet wil heropenen. Soms worden tien telefoons getapt en je vindt niets van de kosten in het dossier. Kortom: de kosten worden niet professioneel en niet systematisch bijgehouden."

"Er is een substantiële minderheid die het behoorlijk doet, maar er is geen systeem. De procedures staan niet op punt, alles hang van individuen af. Zo controleert één persoon op het Brusselse parket alle facturen, monnikenwerk, maar het bespaart enorm."

"Daarom willen wij dat bij iedere rechtbank en bij ieder parket één persoon wordt aangesteld om de gerechtskosten te controleren, vanaf de bestelling tot de factuur."

"In september zullen we aan de minister van Justitie een prioriteitenlijstje voorleggen. Dat zal een aantal heel dringende maatregelen voorstellen:

== Een duidelijke wet op de gerechtskosten en op wie expert is.

== Eén uniek, performant informaticasysteem dat het hele proces volgt van bestelling tot betaling.

== Per parket en per zetel: één persoon om alle gerechtskosten te controleren.

== Duidelijke afspraken met financiën om er voor te zorgen dat wie veroordeeld is tot de gerechtskosten, die ook effectief betaalt. Daartoe moet financiën voldoende regelmatig controleren of de betrokkene wel geld genoeg heeft. We weten nu helemaal niet of financiën dat doet. We stellen alleen maar vast dat de huizen van Andrasz Pandy wel erg lang onverkocht bleven staan. Er moet dus overleg komen met financiën. Beter nog zou zijn dat Justitie de gerechtskosten zelf zou innen bij de personen die daartoe veroordeeld zijn."

4. BEDENKINGEN

1. De voorstellen van de CMRO om de stijging van de gerechtskosten te beperken zijn zeer waardevol. Maar men moet zich geen illusies maken: de gerechtskosten zullen nog verder stijgen. Al was het maar omdat Salduz het aantal spontane bekentenissen zal doen dalen, waardoor de politie wel verplicht zal zijn om meer naar sporen te gaan zoeken. Wat overigens een goede zaak is, maar hierdoor zal de wetenschappelijke politie (DNA-analyses, deskundigenonderzoek...) nog meer kosten.

2. De CMRO heeft ook gelijk in haar kritiek op het parlement. De wetgever werkt nu al meerdere jaren niet voort aan een duidelijke regeling voor deskundigen en één voor vertalers en tolken, hoewel al vele voorstellen ter tafel liggen. Het parlement keurt wetten goed zonder zelf maar naar de kostprijs van die wetten te vragen. De wet-Van Cauter moest de politie ontlasten van bepaalde administratieve taken, maar ze kostte het voorbije jaar alleen al aan aangetekende zendingen zo'n 6,6 miljoen extra. Zou het niet verplicht moeten zijn dat een wet niet kan worden goedgekeurd zonder minstens een prognose over de kostprijs van die wet? Zouden de parlementsleden terzake niet wat meer beroepsernst aan de dag kunnen leggen in plaats van zich te koesteren in lichtzinnigheid en anti-intellectualisme?

Lees ook:

CMRO: jaarrapport 2009

Telefoontap succesvol, undercover en schaduwen niet