CGKR: het migratierapport van 2010

10/05/'11 John de Wit 10 MEI 2011- Illegalen moeten tegen de politie klacht kunnen indienen voor racisme of geweld, zonder uit het land gezet te worden. De wet die het witwassen van misdaadgeld voorkomt moet worden veranderd zodat illegalen een bankrekening mogen openen zonder hun identiteit te moeten bewijzen. Bij gezinshereniging mogen Belgen die iemand laten overkomen niet strenger behandeld worden dan burgers uit de Europese Unie, zoals de kersverse wet op de verstrenging van de gezinshereniging doet. De wil tot integratie mag geen element zijn bij het toekennen van de Belgische nationaliteit; kennis van een landstaal wel, maar die kennis moet niet bewezen worden. Dat zijn slechts enkele voorstellen uit het nieuwe jaarrapport van 2010 over migratie, dat het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding (CGKR), zopas voorstelde. De cijfers gaan over 2009. Een analyse van de voorstellen.

Na enkele cijfers analyseren we - met het CGKR - de belangrijkste deeldomeinen van het migratiebeleid, dat volgens het CGKR nog altijd ontbreekt. We gaan in op het asielbeleid, de illegalen, het terugkeerbeleid, de gzinshereniging, het visumbeleid, de snel Belgwet. Daarna formuleren we enkele bedenkingen.

1. DE CIJFERS

Volgens het CGKR kwamen in 2009 zo'n 126.877 buitenlanders België binnen. Er kwamen dat jaar 69.004 legale buitenlanders bij. Dat is een gemeente zoals Genk of Seraing.

Het gros van de nieuwkomers van buiten de EU ("derdelanders") kwam "om familiale redenen": 48,4%. België is hiermee de koploper in de hele Europese Unie, waar het gemiddelde van alle 27 lidstaten 27,3% bedraagt.

Frankrijk en Duitsland reiken meer dan een kwart van hun verblijfsvergunningen aan derdelanders uit aan studenten, België slechts 12,3%, de hele EU 21,8%. Hoogopgeleide werknemers vertegenwoordigen in België slechts 2% van de nieuwkomers uit derde landen.

Humanitaire redenen (regularisatie en zo) komen in andere Europese staten weinig voor als verblijfsmotief: in Nederland bedraagt het percentage 7,2% van alle verblijfsvergunningen, in de 27 EU-landen slechts 1,4%. In België zijn die redenen goed voor 24,7% van alle verblijfsvergunningen. CGKR-directeur De Witte beklemtoont evenwel dat de cijfers niet vergelijkbaar zijn.

2. ASIEL

Op asielgebied hekelt het CGKR vooral dat er in 2010 geen opvangplaats kon worden gevonden voor 6.284 asielzoekers. Het opvangrecht is een recht, het mag niet beperkt worden omdat er onvoldoende plaats was.

De asielzoekers krijgen veel te laat informatie over hun asielprocedure, vaak pas op het einde. Positief vindt het centrum dat ze al snel met een advocaat in contact kunnen komen.

3. ILLEGALEN

3.1. MEDISCHE REGULARISATIE

* In 2010 kreeg de Dienst Vreemdelingenzaken 6.559 dossiers binnen van illegalen die een verblijfsvergunning wilden om medische rdenen. 19,2% van alle medische verzoeken tot regularisatie leidden in 2010 tot een verblijfsvergunning (13% in 2009). (Deze cijfers zijn onder voorbehoud, want dit onderdeel van het rapport is allen begrijpbaar voor iemand met een doctoraat in het vreemdelingenrecht, nvdr.)

* Wie om medische redenen geregulariseerd wil worden (dus: een illegaal die een verblijfsvergunning van onbepaalde duur wil krijgen om die reden) moet zijn identiteit bewijzen op basis van officiële stukken. Kan niet, meent het CGKR, want zo worden illegalen die nood hebben aan een regularisatie uitgesloten.

* Personen die zich aan de grens aanbieden en om medische redenen het land binnen willen, "stuiten op diverse administratieve obstakels". De Dienst Vreemdelingenzaken zegt dat over een vraag tot medische regularisatie alleen geoordeeld kan worden voor personen die feitelijk in België verblijven. Volgens het CGKR behoort de transitzone ook tot het Belgisch grondgebied en moet België dit soort verzoeken in overweging nemen.

* Een verzoek tot regularisatie om medische redenen moet binnen een bepaalde termijn afgehandeld worden. Die termijn moet in de wet staan. Dat is momenteel niet het geval.

3.2. HUMANITAIRE REGULARISATIE

* In 2010 werden 24.199 illegalen om humanitaire redenen geregulariseerd. Tussen 2005 en 2010 ging het om 80.570 illegalen. Steeds meer aanvragers krijgen ook effectief een verblijfsvergunning. In 2009 gold dit nog maar voor 50,3% van alle verzoekers, in 2010 voor 61,3%. De meeste regularisaties gebeurden op basis van de "duurzame lokale banden". Deze vorm vertegenwoordigt 55,5% van alle geregulariseerden. Slechts 5,8% van de regularisaties gebeurde op basis van werk.

* Het CGKR geeft toe dat de regularisatie van illegalen "juridisch onzeker" (zeg maar: illegaal) is, omdat de Raad van State de instructie om illegalen te regulariseren op 19 juli 2010 vernietigd heeft, waarna staatssecretaris Melchior Wathelet (cdH) gewoon voortdeed alsof er niets aan de hand was. Volgens het CGKR komen door het arrest van de Raad van State de meeste regularisaties sinds 2004 op de helling. De criteria op grond waarvan iemand geregulariseerd wordt moeten daarom in een wet komen,zo luidt het.

* Er blijven voor illegalen nog heel wat knelpunten, zo meent het CGKR.

=== Zo moeten illegale minderjarigen zich ook kunnen inschrijven in een sportclub en zij moeten aan de competities kunnen deelnemen.

=== Bovendien moeten illegalen toegang krijgen tot de basisbankdiensten. Nu kunnen illegalen geen rekeningen openen omdat ze hun identiteit niet kunnen bewijzen. En om witwaspraktijken van crimineel geld tegen te gaan, moet iedereen zijn identiteit kunnen bewijzen. Het CGKR vindt dit geen voldoende motief om illegalen een bankrekening te weigeren en is zelfs naar de rechtbank gestapt om ervoor te zorgen dat illegalen toch een bankrekening kunnen openen.

=== Illegalen moeten ook een klacht tegen de politie (voor racisme of geweld kunnen indienen) zonder dat ze worden opgepakt en uit het land gezet. Het CGKR zegt dat de Dienst Vreemdelingenzaken "nu gelukkig aan illegalen die zich spontaan bij de politie gaan aanbieden om een klacht in te dienen, alleen nog maar een bevel geeft om het grondgebied te verlaten. Ze worden niet meer opgepakt" en mogen dus opnieuw in de illegaliteit verdwijnen. Maar DVZ weet meestal niet onder welke voorwaarden ilelgalen zijn ontdekt. Dat zou in de toekomst moeten omdat alleen door deze informatie DVZ kan beslissen om bepaalde illegalen niet op te pakken.

=== Staatlozen moeten een verblijfsvergunning krijgen.

=== In de wet moeten vaste termijnen komen waarbinnen DVZ een verzoek om een verblijfsvergunning te verlengen moet behandelen. Als de gemeente niet op tijd bericht heeft gekregen dat een bepaalde verblijfsvergunning werd verlengd, dan moet de vreemdeling legaal in het land blijven tot het antwoord toekomt. De gemeenten moeten daarvoor zorgen.

=== Illegalen die onverwijderbaar zijn (omdat een land hen niet wil of omdat ze om humanitaire redenen niet naar hun herkomstland terugkunnen) moeten daarvan schriftlijk worden ingelicht.

4. TERUGKEER VAN ILLEGALEN

* Het CGKR stelt vast dat België de terugkeerrichtlijn van de Europese Unie nog altijd niet heeft omgezet in zijn eigen recht, hoewel dit al op 24 december 2010 moest gebeurd zijn. België moet zijn terugkeerbeleid fundamenteel herdenken. De vrijwillige terugkeer moet het uitgangspunt worden, de gedwongen verwijdering de uitzondering. Volgens het CGKR is dat nu niet het geval.

* Het CGKR wil dat een illegaal die een bevel krijgt om het land te verlaten daarvoor dertig dagen de tijd krijgen in plaats van vijf.

* Het kan ook niet dat illegalen die verwijderd zijn automatisch een inreisverbod in de Europese Unie krijgen, zoals de terugkeerrichtlijn nochtans voorstelt. Zo'n inreisverbod moet hoogst uitzonderlijk blijven.

* Als de illegaal wordt opgesloten om daarna uit het land verwijderd worden, dan moet de raadkamer nagaan of die maatregel eigenlijk wel gepast is en evenredig in vergelijking tot het doel. Nu mag de raadkamer alleen maar nagaan of hij volgens de regels van de wet genomen is.

Bovendien moet de raadkamer zich automatisch over de opsluiting van illegalen buigen en niet alleen als de illegaal dat zelf vraagt. De regeling moet dezelfde worden als die voor voorlopig gehechten (controle na vijf dagen en dan om de maand).

* Om na te gaan of de verwijderingen uit het land de mensenrechten niet schenden moet er een extern controlesysteem komen. Dat kan niet bij de politie zitten.

* Tussen 2004 en 2010 werden slechts 270 klachten ingediend door illegalen die in gesloten centra zaten. Meer dan de helft kwam uit Merksplas, maar slechts acht van die klachten werd gerond verklaard. Dat vindt het CGKR ongeloofwaardig omdat in deze zelfde periode meer dan 50.000 illegalen werden opgesloten. Het CGKR wil nu zelf permanenties gaan houden in de gesloten centra en het wil ook kopie krijgen van alle klachten die worden ingediend.

* Kinderen mogen niet in een gesloten centrum opgesloten worden en gezinnen alleen nog bij hoge uitzondering, als alle andere maatregelen zijn mislukt. Deze beginselen moeten in een wet komen.

* Het beroep dat illegalen kunnen instellen bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen om zo hun verwijdering tegen te houden, is niet effectief.

5. GEZINSHERENIGING

Hoeveel gezinsherenigingen in 2009 plaatsgrepen, zegt het CGKR niet. Het zijn er zo'n 40.000 per jaar. Het CGKR zegt in zijn rapport wel dat Marokkanen (7.972 herenigingen of 27,9% van het totaal) en Turken (2.526 herenigingen, of 9% van het totaal) de grootste groepen zijn.

Ook hier heeft het CGKR aanbevelingen die een kritiek zijn op wat het parlement nu voorstelt. (Wat het parlement vorige vrijdag goedkeurde, vindt U hier.)

* "Als de nieuwe wet op de gezinshereniging erdoor komt, dan worden Belgen tweederangsburgers in de Europese Unie". zegde Jozef De Witte, de directeur van het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding (CGKR). Vorige vrijdag keurde de Kamercommissie Binnenlandse Zaken een wet goed waardoor gezinshereniging moeilijker wordt voor Belgen. Maar niet voor andere burgers uit de Europese Unie, omdat België aan hun situatie niets mag veranderen. Het gros van de gezinsherenigers zijn genaturaliseerde Belgen. Zonder een verstrenging voor deze groep zou de wet geen zin hebben. De Witte ziet de nieuwe wet niet zitten. Hij vindt dat ze discrimineert, Belgen benadeelt en hij vreest ervoor dat vele Belgen nu even tijdelijk in het buitenland zullen gaan wonen om daarna terug naar hier te komen en als "EU-burger" op veel voordeliger voorwaarden hun familie te laten overkomen. Tot nu toe doen vele genaturaliseerde Nederlanders het al zo. Ze kunnen hun familielid niet laten overkomen, zolang ze in Nederland blijven. Daarom gaan ze even in België wonen en keren daarna naar Nederland terug. Als ze dan hun familielid willen laten overkomen, kunnen ze dat dan immers doen als "EU-burger" en niet als "Nederlander". Dat systeem, waarvan vooral Antwerpen het slachtoffer wordt, noemt men de "Belgiëroute". Het CGKR vreest nu dat er nog vele "Belgiëroutes" komen.

Kortom: burgers uit de Europese Unie moeten altijd gelijk behandeld worden als zij hun gezin willen laten overkomen, voor genaturaliseerde Belgen moeten dezelfde eisen gelden als voor EU-burgers, meent het CGKR. Het voorstel van het CGKR staat niet alleen haaks op wat de Kamercommissie Binnenlandse Zaken vrijdag goedkeurde en ook op de wetgevingen in Nederland, Denemarken, Duitsland, Oostenrijk, Frankrijk, Engeland.

* Of iemand voldoende inkomsten heeft om de persoon die overkomt te onderhouden, moet geval per geval onderzocht worden. Er mag geen "uitsluitingsbedrag" zijn.

* Er komen teveel verschillende procedures inzake gezinshereniging. Bij nieuwe procedures zou men meer rekening moeten houden met de aantasting van grondrechten, zoals het recht op een gezinsleven.

6. VISUMBELEID

* Het CGKR stelt vast dat de Belgische grenswachters het Europees visum, dat sinds 5 april 2010 van kracht is, annuleren als de vreemdeling niet de vereiste documenten bij zich heeft. Dat mag volgens het Centrum niet. Men kan hem wel de toegang tot het land weigeren, naar niet het visum intrekken.

* Als het Europees visum wordt ingetrokken, moet dat grondig worden gemotiveerd. Dat gebeurt in België onvoldoende.

* Burgers uit de Europese Unie moeten nog altijd een inreisvisum voor de Schengenzone (de meeste EU-landen, maar niet allemaal) aanvragen, terwijl zo'n visum alleen mag gevraagd worden als ze uit een derde land komen, waarvoor de visumplicht geldt.

* De wachttijd voor een visum voor gezinshereniging van EU-burgers duurt te lang, tot twee jaar, zo zegt het Centrum. Dat moet veranderen, er moet een maximale termijn in de wet komen waarbinnen het visum moet afgeleverd zijn.

* De overheid mag niet wachten met de afgifte van een verblijfskaart als na zes maanden nog een onderzoek voor een schijnhuwelijk loopt. Dat gebeurt nu, maar het kan volgens het centrum niet.

7. SNEL BELGWET

Het CGKR geeft de parlementsleden ook nog een advies mee over de herziening van de snel-Belgwet, die momenteel aanhangig is bij de Kamercommissie Justitie.

* Belg worden moet een recht zijn, geen gunst. Een rechter moet dit recht toekennen na een tegensprekelijk debat.

* Om Belg te worden moet je niet noodzakelijk in ons land willen integreren en je moet ook niet bewijzen dat je een landstaal kent.

8. BEDENKINGEN

1.Het rapport is meer nog dan de vorige jaren een im-migratierapport, geen migratierapport. Zoals vroeger al gesteld: dat mag allemaal, maar het moet dan ook duidelijk gezegd worden.

2. Het rapport vertrekt vanuit de visie van de persoon die België wil binnenkomen of hier wil blijven. Het CGKR moet immers nagaan of zijn grondrechten gerespecteerd worden. Dat staat zo in de wet. Alle maatregelen die het CGKR voorstelt, maken het makkelijker dat buitenlanders België binnenkomen of ze maken het moeilijker om buitenlanders gedwongen te verwijderen. Nergens worden de financiële gevolgen van de voorgestelde maatregelen berekend. Iedereen mag zulke rapporten natuurlijk maken, maar je kan dan geen objectiviteit claimen, je kan dan niet op buitenlandse fora (zoals bv. de Mensenrechtenraad van de VN) de "visie van België" vertegenwoordigen. En dat doet het CGKR wel: het beweert een objectief studiecentrum over migratie te zijn, maar is het vooralsnog niet.

3. Op een aantal punten is het rapport kwalitatief minder goed dan de vorige jaren. Zo is het soms nogal slordig (met cijfers). Het onderdeel over medische regularisatie is voor een buitenstaander zonder doctoraat in het vreemdelingenrecht niet te begrijpen, bij de gezinshereniging wordt de belangrijke problematiek van de bilaterale verdragen niet vermeld, op pagina 85 staan twee verschillende percentages over het totaal aantal humanitaire regularisatie (66,1% van alle beslissingen, 61,3% van alle beslissingen) zonder verdere uitleg, het CGKR promoot de vrijwillige terugkeer zonder de problemen van de Brazilianen, voor wie de vrijwillige terugkeer een veredeld reisbureau is (zie: hier), te vermelden. Maar dit zijn spijkers op laag water, want over het algemeen brengt het rapport wel een massa een nuttige informatie samen.

4. Men kan zich vragen stellen bij een aantal voorstellen. Moet werkelijk alles nu wijken voor de rechten van illegalen? Jarenlang heeft o.a. het CGKR terecht de sportsector gemobiliseerd om de mensenhandel in zijn rangen tegen te gaan. En nu zouden de clubs illegale sporters moeten toelaten, zodat ze juridisch gezien zelf mensenhandelaars worden? Jarenlang voert de overheid een strijd tegen het witwassen van misdaadgeld en nu zou ze die strijd moeten afzwakken omdat illegalen geen bankrekening kunnen openen omdat ze zich niet kunnen legitimeren? Ook het voorstel om illegalen niet op te pakken als ze een klacht komen indienen tegen de politie, roept vragen op. Worden deze voorstellen ondersteund door het bestuur van het CGKR en meer bepaald door de vertegenwoordiger van het kabinet van minister Joëlle Milquet (cdH), bevoegd voor Gelijke Kansen, in dit bestuur?

Het rapport roept ook vragen op over de interne communicatie in het CGKR zelf. Binnen dit CGKR is één en dezelfde afdeling bevoegd voor dit migratierapport én voor het rapport over de strijd tegen de mensenhandel. Maar de aanbevelingen in beide rapporten spreken elkaar op cruciale punten tegen.

5. Wie controleert het CGKR? Volgens de wet heeft het CGKR geen voogdijminister. Het valt dus niet onder de uitvoerende macht, maar ook niet onder de controle van het parlement. Er is een raad van bestuur, maar die kan de directeur van het CGKR niet benoemen of ontslaan. Is hier geen lacune in de wet? Kan een overheidsdienst volledig ongecontroleerd functioneren? Maar anderzijds rijst ook de vraag: hoeveel controle is nodig en controle op welke activiteiten? Daarover bestaan veel misverstanden, zo bleek vorige donderdag in de Kamer. MR-fractieleider Daniël Bacquelaine had daar "sancties" geëist tegen adjunct-directeur Edouard Delruelle omdat die het pas goedgekeurde boerkaverbod "discriminerend" en "absurd" had genoemd. Minister Joëlle Milquet (cdH), die bevoegd is voor Gelijke Kansen maar toch niet de voogdijminister van het CGKR is, betreurde de uitspraken van Delruelle maar zegde dat het CGKR "volkomen autonoom is" en dat zij dus niets kon doen. De vraag of zij moet ingrijpen louter en alleen omdat de directie van het CGKR een andere mening heeft dan die van het parlement, is hier niet aan de orde. Een adviesorgaan moet zeker niet aan het lijntje van de regering lopen!

Als het CGKR echter door niemand kan worden gecontroleerd, dan is er een democratisch deficit. Zeker als de leden van dat bestuur door de politieke partijen worden voorgedragen. Het wordt tijd om het statuut van het CGKR grondig te herbekijken en de instelling te ontvetten omdat ze haar tegenstrijdige taken niet aankan. Al deze taken zijn op zich waardevol en moeten zeker door een instelling worden behartigd, maar ze kunnen niet allemaal samen door dezélfde instelling worden uitgevoerd wegens tegenstrijdige belangen. Bij een debat over het statuut van het CGKR zou de vrijheid van meningsuiting van het CGKR zelf en van zijn directie kunnen verankerd worden, net zoals de openbaarheid van zijn beleid, o.a. rond burgerlijke partijstellingen, voor zover die laatste taak behouden zou blijven.

Lees ook:

De nieuwe wet op de gezinshereniging

De asielcrisis einde 2010

Het asiel- en migratiebeleid van de voorbije drie jaar

De Oeso en de Dienst Vreemdelingenzaken over migratie in 2009

Het migratierapport voor 2008 van het CGKR

Hoe denken Belgen over ethnische minderheden

Wie zijn de Belgische Marokkanen?