Big Brother ziet u

02/03/'07 John de Wit 9 MEI 2006 - Bewakingscamera's bewezen beslist hun nut in de zaak-Joe Van Holsbeeck. Maar er is nog altijd geen sluitende wettelijke regeling voor. Nochtans werkt de Senaat al enkele jaren aan een camerawet. Wie mag camera's opstellen? Waar? En hoe wordt de privacy gegarandeerd? Dat zijn de vragen.

Het verslag van haar werkzaamheden kwam zopas klaar, maar een wetsvoorstel is er nog niet. Op hoorzittingen in de Senaat legden diverse deskundigen de problemen rond camerabewaking uit. Ze zegden ook wat volgens hen in een nieuwe camerawet moet staan. Een overzicht van hun visie.

Waar mogen camera's hangen?

Altijd en overal zou op dezelfde manier moeten worden aangegeven dat een plaats bewaakt is door camera's. Dat is nu niet zo. De lokale politie zou moeten weten waar camera's geplaatst zijn en de mensen die camera's plaatsen moeten een veiligheidsmachtiging hebben. Ze krijgen immers toegang tot de beveiligingsregels van de ruimtes waar ze camera's hangen en moeten dus te vertrouwen zijn. Omdat camera's maar mogen opgehangen worden als het niet anders kan, moeten de installateurs bovendien die alternatieven kennen.

Camera's kunnen natuurlijk niet overal worden gehangen: niet gericht op de deur van een dokterskabinet of een kerk of vakbond omdat zo allerlei gevoelige data worden geregistreerd. Het kan ook niet dat camera's de politie vervangen, omdat dit goedkoper zou zijn, zoals in Antwerpen gebeurde.
Toestemmingen voor installaties van camera's zijn best tijdelijk (bijv. vijf jaar), stellen de experts. Er komt bovendien ook best een regeling voor wie de beelden kan bekijken en wanneer en onder welke voorwaarden de politie ze mag opvragen.

Ook de bewaringstermijn van de beelden moet vaststaan. De privacycommissie wil dat men amper één dag de beelden bewaart, Binnenlandse Zaken zegde dat men normaal gezien tot maximum 48 uren bewaart. Maar voor het ontdekken van daders van misdrijven zijn dergelijke termijnen véél te kort. De daders van de moord op Joe zouden met die termijnen nooit gevonden zijn.
Camera's hebben ook geen zin als men later de beelden niet kan bekijken omdat politie of rechtbank niet over aangepaste apparatuur beschikken. Deskundige Jan Cappelle wees erop dat er al een vrijspraak viel omdat de rechter bepaalde beelden op cd-rom niet kon bekijken.

Zijn camera's efficiënt?

Wegen de kosten van de installatie en de verwerking wel op tegen de baten? Bovendien worden vaak dure camerasystemen foutief opgehangen, zodat ze ondermaatse resultaten opleveren.
Het Londense cameranetwerk zendt iedere dag 60 miljard beelden door. Maar wie bekijkt ze en analyseert ze? Eén van de weinige studies daarover, in Lyon, wijst uit dat amper 20 procent van de beelden ooit wordt bekeken. Er is erg veel geschoold personeel nodig om die beelden te bekijken en dat moet geconcentreerd gebeuren, dus niet steeds door dezelfde persoon.

Over de efficiëntie van camera's is in België geen onderzoek verricht, in het buitenland wel. Deskundige Julien Pieret stelde het voor. In Groot-Brittannië daalde de misdaad met amper 5 procent op plaatsen waar camera's zijn opgehangen. Emotionele feiten (caféruzies, impulsieve gewelddaden) verminderen niet en ook bankovervallers laten zich niet afschrikken door camera's. Grote uitzondering zijn de bewaakte parkings, waar de criminaliteit plots met 40 procent zakt.

Volgens Jan Cappelle is de grote hoop van de camera's overbodig. Maar de deskundigen wijzen er wel op dat camera's erg nuttig kunnen zijn bij het ophelderen van criminele feiten op voorwaarde dat men de beelden lang genoeg bewaart. Ze kunnen ook bijdragen tot een vermindering van het onveiligheidsgevoel, alhoewel hierover ook geen onderzoek is.

Wat met het recht op privacy?

Camera's filmen allerlei persoonlijk gedrag en kunnen dus botsen met het recht op privacy. Over camerabewaking is al een hoop aparte wetgeving (voor politie, privé-detectives, journalisten, gerechtsdeurwaarders), maar daarnaast valt het gebruik van bewakingscamera's gewoon onder de privacywet van 8 december 1992. Die leert dat wie een automatische verwerking van persoonsgegevens doet (zeg maar: wie iemand opneemt in een computerbestand), daarvoor toestemming moet hebben van de privacycommissie. Alle betrokken personen moeten dat weten en krijgen het recht om foute gegevens te verbeteren. Burgers mogen nooit bestanden aanleggen met gerechtelijke of medische gegevens en ook bestanden met iemands ras, seksuele of politieke voorkeur e.d. kunnen niet.

De privacycommissie, die toeziet op de wet, besloot al op 7 juni 1995 dat het bewaren van camerabeelden een automatische verwerking van persoonsgegevens is. En op 13 december 1999 achtte ze de privacywet van toepassing voor camera's die gewoon maar filmen, zonder de gegevens te bewaren.

Maar de privacywet kon toch niet zo makkelijk worden toegepast op bewakingscamera's. Vooral het recht om de geregistreerde beelden te zien en ook het recht op verbetering zijn erg moeilijk te realiseren bij camerabeelden.
Er rezen talloze vragen: is er sprake van een automatische verwerking als men alleen maar beelden bekijkt, maar niet opneemt? Verwerkt men persoonsgegevens als men mensen op hun werk filmt? Wat is de juridische waarde van een advies van de privacycommissie, die uiteindelijk niet verkozen is?

En verder: de privacycommissie bekijkt alles uiteraard alleen vanuit het recht op privacy en confronteert dit recht níét met andere rechten. Ze formuleert soms nogal extreme standpunten. In het verleden verzette één van haar adviseurs zich tegen flitspalen omdat flitscamera's mensen die met hun maîtresse in de auto zaten konden registreren. Het recht op privacy van de geflitste was heiliger dan het recht op leven van de slachtoffers.
Tussen 1995 en 2005 kreeg de privacycommissie slechts 671 verzoeken om camera's op te hangen binnen, maar in België hangen minstens 10.000 camera's.

Wat vinden de partijen?

In de Senaat werkt men aan een aparte camerawet. Stefaan Noreilde (VLD) schrijft die uit. Hij ging na wat de partijen vinden.
CD&V en Vlaams Belang vinden dat er helemaal geen nieuwe camerawet nodig is.

Bij de partijen, die zo'n wet toch willen, zijn de Franstalige socialisten van de PS het strengst. Zij willen niet alleen een wet voor bewakingscamera's, maar voor álle camera's. Ze zijn voor de kortste bewaringstermijn van de beelden (maximum 8 dagen) en willen - in tegenstelling tot bijvoorbeeld de VLD - dat voor iedere camera die wordt opgehangen een vergunning noodzakelijk is, mét verplicht advies van de privacycommissie.

Als enige partij wil de PS ook meer controlebevoegdheden voor de privacycommissie. De top van de privacycommissie is in handen van socialisten.