"Hersenen hebben geen kleur"

23/02/'11 Binnenland Het klopt niet dat scholen uiteindelijk allemaal zwart of wit worden: aantrekkelijk voor allochtonen of voor autochtonen, maar nooit voor allebei. In het centrum van Antwerpen studeren zowel Vlaamse als allochtone jongeren met succes in het Leonardolyceum aan de Quellinstraat.

Zelden iemand zo begeesterend over zijn werk horen spreken als directeur Ronny Du Jardin (foto boven) van het Leonardolyceum - Quellinstraat. De ASO-school maakt deel uit van het Antwerpse stedelijke net, en is nog jong. Du Jardin heeft zelf de derde en de vierde graad kunnen uitbouwen vanuit de bestaande middenschool.

Die middenschool had een kern van OKAN-klassen waar anderstalige nieuwkomers snel worden klaargestoomd om te kunnen instappen in het Vlaams onderwijs met leerlingen van 12 tot 15 jaar. Maar wat daardoor voorbestemd leek om een 'zwarte' school te worden met vooral kinderen van allochtone komaf, bleek binnen de kortste keren ook interessant voor ouders uit de Vlaamse middenklasse.

Ronny Du Jardin: "In oorsprong kwamen onze leerlingen nochtans hoofdzakelijk uit het noorden van de stad. Maar ons pedagogisch concept om kinderen uit andere culturen succesvol te maken, bleek net een hefboom te zijn om ook autochtone gezinnen te overtuigen. Ik zeg dan ook wel eens: hersenen hebben geen kleur."

Hoe ziet de schoolbevolking er uit?

"We hebben 58 nationaliteiten. Een derde van de leerlingen is van Vlaamse komaf. In de ASO-school hebben we 360 leerlingen. Er zijn ook een kleuter- en een lagere school gevestigd in het gebouw met samen 340 leerlingen. Je kan hier in de Quellinstraat dus naar school van je 2,5 jaar tot je 18 jaar. En we hebben een centrum voor volwassenenonderwijs. We hebben ook een open leercentrum gebouwd aan de straatkant, zodat de voorbijgangers kunnen zien hoeveel verscheidenheid hier is."

En de leerkrachten?

"Dat zijn er zo'n 65. We maken grondig werk van de selectie, met professionele interviews en eventueel proeflessen. Ik streef wel naar een evenwicht tussen mannelijke en vrouwelijke leerkrachten. Kwestie van ook mannelijke rolmodellen aan te bieden aan de leerlingen, en ook wel omdat sommige culturen het moeilijker hebben het gezag van een vrouw te aanvaarden. De volgende stap is dat we ook uitkijken naar leerkrachten van allochtone komaf.

We hebben ook een letterlijk opendeur-beleid. Alle klasdeuren staan hier open. Ik loop binnen en buiten en niemand heeft daar problemen mee. Ook de leerkrachten lopen zeer gemakkelijk bij elkaar in en uit. Niet om elkaar te controleren, maar om te leren van elkaar."

En de leerlingen komen van overal?

"Ik ga vaak spreken in basisscholen, en we organiseren workshops voor leerlingen van 5de en 6de leerjaar. Ze volgen gewoon de lessen mee, zodat ze een idee hebben hoe het er aan toegaat.

Bij de inschrijving van een nieuwe leerling hebben we uiteraard het klassieke intake-gesprek, maar onze klastitularissen nemen ook contact op met de basisschool waar het kind uit komt, zodat de klasseraad ook uit die hoek informatie krijgt. Dat is onze beginsituatie-analyse die meteen de start is van het persoonlijk ontwikkelingsplan, waaraan we kunnen afmeten welke leerwinst de leerling maakt.

De ouders worden ook nauw betrokken. Zij moeten bijvoorbeeld het rapport van hun kind ophalen, want we geven dat alleen aan de ouders. Om de gesprekken te vergemakkelijken hebben we tolken op elk oudercontact."

De kinderen kunnen een individueel leertraject volgen?

"De lessen zijn gedaan om 15u10, en daarna volgen wat wij de 'cluburen' noemen. De leerlingen mogen kiezen uit activiteiten zoals, dans, muziek, theater, maar ook economie of huiswerkbegeleiding. Om de drie maanden mogen ze hun keuze veranderen.

Voorts is er veel flexibiliteit. In het vijfde jaar krijgen de leerlingen normaal 6 uur wiskunde, maar er is er een bij die 8 uur wiskunde heeft omdat hij het graag doet, en een andere die ook 8 uur krijgt omdat hij die tijd nodig heeft om de leerstof van 6 uur te kunnen verwerken. Leerlingen uit bijvoorbeeld het tweede jaar kunnen vakken waar ze sterk in zijn in het derde jaar volgen, en tegelijk vakken waar ze zwak in zijn in het eerste jaar."

Het Leonardolyceum hier in een ASO-school. De leerlingen uit de middenschool die in de B-stroom zitten moeten weg.

"Maar we begeleiden dat. Iemand wil bijvoorbeeld kapper of kapster worden. We laten die vier dagen meelopen in een kappersopleiding, maar niet in het eerste jaar, wel in het zesde of zevende.

Want zo'n 14-jarige denkt alleen aan de kapsels en de gel in het haar. Maar die jongeren aan het eind van de opleiding weten al heel goed dat je de hele dag moet staan, dat je zelf je boekhouding moet bijhouden en dat je een aardig startkapitaal nodig hebt als je een eigen salon wil beginnen, en kunnen de 14-jarige dus een realistischer beeld bieden.

De kinderen moeten trouwens ook zelf de weg vinden naar de school van hun keuze, dan weten ze meteen of die gemakkelijk bereikbaar is van thuis uit. En ze moeten een portfolio aanleggen.

Aan het eind van het jaar moet elke leerling via een powerpointpresentatie aan een jury van twee leerkrachten en een CLB-begeleider uitleggen wat hij of zij wil gaan studeren en hoe hij daartoe gekomen is. We helpen wel met de powerpoint.

En we blijven ze ook volgen. Blijkt dat meer dan 80 procent slaagt en ook het volgende jaar bij zijn keuze blijft.

Voor onze ASO'ers hebben we iets gelijkaardigs in samenwerking met de Universiteit Antwerpen. Wie eraan denkt om arts of ingenieur te worden kan al eens een toegangsexamen proberen te maken, en weet dan meteen waaraan hij nog moet werken."

"Vrijheid van onderwijs werkt segregatie in de hand"

"Het is ons vrije onderwijssysteem dat leidt tot witte en zwarte scholen", zegt onderzoeker Jelle Mampaey (foto links) van de Universiteit Hasselt. "Ons onderwijs mag dan wel gratis zijn, het blijft de vrije markt die speelt."

Mampaey is onderzoeker bij SEIN (Sociaal-Economisch Instituut) en werkt samen met professor Patrizia Zanoni en onderzoekster Kim Langendries aan een studie over diversiteitsmanagement in het (secundair) onderwijs.

De recente uitspraken van de topvrouwen van het katholiek onderwijs en het gemeenschapsonderwijs - Mieke Van Hecke en Raymonda Verdyck - over de onderwijsintegratie die niet lukt, verbazen Jelle Mampaey niet.

"De keuzevrijheid van de ouders leidt tot segregatie. Ouders kiezen immers in functie van de kwaliteit van de school zoals ze die percipiëren, en scholen profileren zich als wit omdat dat gepercipieerd wordt als betere kwaliteit. Scholen kunnen ook gemakkelijk hun schoolpopulatie manipuleren."

Hoezo?

"Het Vlaams onderwijs hanteert een zeer sterke selectiefilosofie in de doorstroming van het lager naar het algemeen secundair onderwijs. Leerlingen worden georiënteerd naar het algemeen secundair in functie van hun prestaties, hun vaardigheden, en pas in de derde plaats hun interesse. En dan zie je dat 50 tot 70 procent van de kinderen met een allochtone achtergrond georiënteerd worden naar de B-stroom van kinderen die niet naar het algemeen secundair mogen, tegenover 10 procent van de kinderen van autochtone afkomst."

Zijn er uitzonderingen?

"Niet veel. Op basis van de slaagcijfers van autochtone en allochtone kinderen hebben wij voor ons onderzoek een viertal secundaire scholen geselecteerd die het goed doen. De meest opvallende daarvan is het Leonardolyceum van de Quellinstraat in Antwerpen-centrum, dat voor de allochtone leerlingen slaagpercentages kan voorleggen van 80 tot 95 procent, en ook aantrekkelijk blijft voor autochtone kinderen.

Luc Standaert