Oosterweelanalyse: 'Grote sprong voorwaarts' (Audio)

23/09/'10 Oosterweel

Het nieuwe akkoord is goed voor de Antwerpenaar én voor andere weggebruikers. Over de mobiliteit zullen nog vele debatten volgen, maar dit is echt wel een mijlpaal in de geschiedenis.

Door Lex Moolenaar

Beluister de analyse:

De Vlaamse regering heeft zich gehouden aan de belofte die ze in maart had gemaakt: amper één dag na het verstrijken van de zomer is er een beslissing over de Oosterweel. De opkomst en ondergang van de Lange Wapper wordt een verhaal om aan onze kleinkinderen te vertellen.

Als we even niet aan Meccano’s denken en ons concentreren op de keuze die gisteren in Brussel op de onderhandelingstafel lag, dan heeft vooral de Antwerpenaar het pleit gewonnen. Weggebruikers uit alle windstreken kunnen straks vlotter van A naar B, wat de bedoeling was. Maar Antwerpen krijgt de bijkomende drukte, milieu- en geluidsoverlast niet boven zijn hoofd, maar onder zijn vloer. En dat voelt een stuk minder onprettig aan.

Bovendien biedt het tunneltracé schitterende perspectieven voor de ontwikkeling van de stad. Dat het neerhalen van het viaduct aan het Sportpaleis (en dat van de Luchtbal) een formidabele bonus is, zal elke gebruiker van de Antwerpse Ring beamen. Maar dat is nog lang niet alles. Ook andere stadsdelen die in de schaduw van de Lange Wapper zouden zijn beland, kunnen zich in de toekomst bovenop de tunnels ontwikkelen als fraaie woonwijken. Het noordelijke deel van het Eilandje, de Cadixwijk en het Mexico-eiland kunnen worden uitgebouwd tot leefbare buurten voor de groeiende stedelijke bevolking. Dat is een aspect waaraan in de discussie over de Oosterweel te weinig aandacht is besteed.

Last but not least springt ook de beslissing om de R11 - in de volksmond: de Krijgsbaan - te ondertunnelen tussen Wommelgem en Wilrijk enorm in het oog. Ze betekent feitelijk de sluiting van de Grote Ring ten oosten van Antwerpen.

Ingenieus rekenwerk

Maar eerst terug naar het BAMtracé. De tunnels kosten enkele honderden miljoenen euro meer dan de brug. Dat is veel geld, en het is niet onlogisch dat Antwerpen dat verschil bijpast. De financiële constructie waarmee sp.a-burgemeester Patrick Janssens en CD&V-havenschepen Marc Van Peel middelen willen vinden zonder dat de rekening rechtstreeks naar de Antwerpse belastingbetaler gaat, zit ingenieus in elkaar. De stad brengt geld in dat ze later kan terugverdienen door de ontwikkeling van de gronden boven de tunnels en stelt gronden kosteloos ter beschikking voor het tunnelproject. De haven neemt enkele investeringen voor haar rekening die bij uitstek havengerelateerd zijn, zoals de aanpassing van de kaaimuren.

Door dit samenwerkingsverband hoeft slechts een beperkt deel van de totale investering te worden verschoven naar de stedelijke begroting. Maar dat kan gebeuren in 2019, wanneer de stad haar historische schulden heeft afbetaald en er elk jaar 70 miljoen euro extra vrijkomt voor nieuwe investeringen. Met andere woorden: de gewone Antwerpenaar hoeft door de keuze voor de tunnels niet diep in zijn portefeuille te tasten. Slim bedacht, al kunnen met het geld dat naar de tunnels gaat, natuurlijk geen andere investeringen worden gedaan.

R11: vette vis voor De Wever

Naast de financiële kant van de zaak, die doorslaggevend is geweest in de eindfase van de besluitvorming, zijn er de politieke achtergronden. Patrick Janssens weigerde categoriek de Lange Wapper te accepteren, omdat hij tot het inzicht was gekomen dat de brug een slecht project was voor de leefbaarheid van zijn stad. Hij heeft na een lange strijd uiteindelijk zijn zin gekregen. Kris Peeters wilde sp.a aan boord van zijn regering houden én een oplossing vinden voor de Oosterweel. Ook hij heeft zijn slag thuisgehaald.

En de N-VA? Bart De Wever heeft lang de kaart van de brug getrokken, gesteund door belangengroepen zoals Voka. Uiteindelijk heeft hij geconcludeerd dat hij geen winst kon behalen door als laatste politieke Don Quichote tegen de tunnels te blijven vechten. Dat betekende het definitieve einde van de brug.

Maar ook De Wever is erin geslaagd om in de onderhandelingen op de valreep nog een zeer mooie trofee binnen te halen. De ondertunneling van de R11 tussen de rotonde in Wommelgem en de E19 in Wilrijk is een vette vis: niet alleen lost die een groot deel van de mobiliteitsproblemen in de geplaagde Antwerpse zuidrand op, in combinatie met de geplande T102 (een tunnelverbinding tussen de A12/E19 in Ekeren en de E313/E34 in Wommelgem) maakt ze ook de verbreding van de Ring overbodig. Zo komt ze tegemoet aan een belangrijk deel van de verzuchtingen van de actievoerders.

Actie = reactie

De keuze van gisteren betekent niet dat er nu een laatste punt is gezet achter het debat over de Antwerpse mobiliteit. Sommige actievoerders zullen blijven gebruikmaken van alle mogelijke wettelijke procedures om hun gelijk te halen. Dat is trouwens hun volste recht.

De actievoerders van stRaten-generaal, Ademloos, Forum 2020 en de andere groeperingen hebben onmiskenbaar een constructieve rol gespeeld in het democratische debat. Mede dankzij hen is het BAM-tracé aanzienlijk verbeterd. De Vlaamse regering heeft ook belangrijke suggesties uit hun plan opgenomen in haar Masterplan 2020, dat een aantal mobiliteitsingrepen behelst voor de bredere omgeving van Antwerpen, zoals de T102.

De komende jaren zal er nog heel wat water van de Schelde naar de zee moeten stromen. Hoe zullen bijvoorbeeld de aannemers van Noriant reageren, nu hun droom om de Lange Wapper te bouwen in rook opgaat? Welke bijkomende beslissingen moeten er nog worden genomen over aanpassingen aan de Ring? Leggen de actiegroepen zich neer bij de genomen beslissingen, of blijven ze bij hun voornemen om opnieuw tien procent van de Antwerpse bevolking te mobiliseren voor een referendum na de lokale verkiezingen van 2012? Het zijn maar enkele van de vele vragen die rijzen na de politieke keuzes die gisteren zijn gemaakt.

De grillige wendingen die dit dossier in het voorbije decennium telkens weer heeft genomen, geven alle aanleiding om voorzichtig te zijn met al te optimistische prognoses. Maar in deze langgerekte processie van Echternach is nu echt wel een zevenmijlssprong vooruit gemaakt.