Verkiezingen 2010: de justitieprogramma's

09/06/'10 9 JUNI 2010 - Op 13 juni gaan wij met zijn allen naar de stembus voor "ongrondwettige, maar legale verkiezingen". Deze laatste uitspraak is van premier Leterme. Wat beloven de Vlaamse partijen op het vlak van Justitie? Een overzicht.

In verkiezingsperiodes wordt van alles beloofd. Van slechts twee Vlaamse partijen (CD&V en Open Vld) kan hier worden nagegaan in hoeverre de eerdere beloftes van 2007 ook gerealiseerd zijn. Van de meeste andere partijen kan dat niet, omdat ze niet in de regering zaten.

Sommige partijen updaten wat ze eerder al beloofden (VB), andere willen vooral een voortzetting van het huidige beleid (CD&V voor justitie en Open Vld voor politie). De meeste partijen nemen ook hun niet-gerealiseerde wetsvoorstellen als beloftes op.

De groenen hebben het meest afwijkende programma. Zij willen bv. geen extra cellen, ook niet voor criminele minderjarigen én ze willen een beperking van de overlastovertredingen.

Soms leggen de andere partijen echter ook verrassende accenten. sp.a wil bv. 50% minder inbraken en een halvering van alle straatcriminaliteit tegen 2015. Open Vld wil het elektronisch toezicht aan de private sector uitbesteden, CD&V wil aparte sportrechtbanken. LDD wil dan weer dat iedere gevangenisbewoner de kosten van zijn opsluiting zelf betaalt. N-VA wil Brusselse politieagenten die niet tweetalig zijn minder loon geven via een bonus-maluspremie. En het VB wil een hof van beroep in Leuven, bevoegd voor Limburg en Vlaams-Brabant.

Een kostenberekening van deze justitieprogramma's is er nergens.

We brengen een overzicht van de programma's van de Vlaamse partijen in de volgorde van de nummers die ze bij de verkiezingen zelf hebben.

1. VB

Het VB herhaalt nogal wat voorstellen uit de campagne van 2007. Voor een oppositiepartij waarrond een cordon sanitair is getrokken kan dat ook moeilijk anders. Opvallend is de steun van het VB aan de socialistische VUB-professor Mark Elchardus, die het huidige justitiebeleid een "stimulusbeleid voor criminelen" noemde in het televisieprogramma "Phara".

Wat bepleit de partij zoal?

* Voor Brussel wil het VB één politiekorps én gewapend bestuur, waarbij alle diensten samenwerken om de illegale economie op te doeken. Deelname aan rellen tegen de politie moet collectief bestraft kunnen worden, zoals de liberale vakbond VSOA vraagt.

* Het VB wil een veralgemeend snelrecht-met-aanhouding voor straatcriminaliteit. De termijn waarbinnen de politie iemand kan arresteren moet van 24 naar 48 uur.

* Het maximumaantal uren werkstraf (nu: 300, maar verdubbelbaar tot 600) moet drastisch omhoog.

* Het VB wil - net zoals de sp.a - onsamendrukbare straffen: de rechter bepaalt hoelang je zeker moet zitten. Enkel als de rechter dat wil kan een vervroegde vrijlating. De voorwaardelijke invrijheidsstelling en de genade worden afgeschaft, de rechter moet ook "cumulatieve straffen" kunnen opleggen als meedere feiten zijn gepleegd, de maximumstraf moet van 30 naar 40 jaar en verjaring moet worden afgeschaft voor moord, foltering en gijzeling met de dood tot gevolg. Terroristen moeten definitief levenslang worden opgesloten. Strafrechters moeten ook chemische castratie en verplichte therapie kunnen opleggen aan seksuele delinquenten.

* Het aantal gevangeniscellen moet worden uitgebreid tot minstens 14.000 (in 2007 waren er dat nog 13.000, nvdr). Alleen in Brussel moet het van 1.000 nu naar 2.500.

* De jeugdrechter moet ook lange celstraffen kunnen opleggen en de federale overheid moet kazernes ter beschikking stellen voor criminele jongeren. Het kindergeld moet kunnen worden ingetrokken bij ouders die hun kinderen laten spijbelen of die niet toezien op een opgelegd huisarrest.

* Buitenlanders moeten hun celstraf zoveel mogelijk in het buitenland uitzitten. Het VB wil net als Wouter Beke (CD&V) de herkomstlanden daarvoor betalen.

* Ieder slachtoffer moet een gratis advocaat toegewezen krijgen.

* Het Vlaams en Waals gewest worden volledig autonoom in het bepalen van hun justitie- en politiebeleid. De federale overheid blijft bevoegd voor Brussel.

* Er komen nog 10 eenheidsrechtbanken, één per provincie. De rechtbank van Brussel wordt gesplitst in een Nederlandstalige en een Franstalige afdeling en de rechtbank van Leuven krijgt Halle-Vilvoorde erbij.

* Vlaanderen krijgt drie hoeven van beroep: naast Gent en Antwerpen komt er één in Leuven, voor Limburg en Vlaams-Brabant.

3. LDD

LDD ontwikkelde een gespierd tienpuntenprogramma dat vooral rond politie is opgebouwd en is opgesteld door ex-undercoveragent Kris Daels. Het legt een aantal originele accenten.

* Veroordeelden moeten in de toekomst alle kosten van de uitvoering van hun straf zelf betalen. Een gevangene kost 126 euro per dag en dat geld komt nu ten laste van de samenleving en het slachtoffer en dat kan voor LDD niet meer.

* Er moet een nieuwe immigratiepolitie komen om illegalen actief op te sporen en uit het land te zetten.

* Het verkeersboetefonds moet worden afgeschaft omdat de inkomsten ervan te weinig gebruikt worden voor verkeersveiligheid en te vaak voor luxe-investeringen die niets met verkeer te maken hebben.

* Er is meer repressieve politie op straat nodig. LDD pleit voor ploegen van drie agenten, die getraind zijn om kordaat op te treden en speciale auto's en materiaal hebben. Zij moeten het banditisme en de straatcriminaliteit repressief aanpakken. In feite wil LDD de oude ABT-ploegen van de Rijkswacht nieuw leven in blazen. Volgens justitiespecialist Kris Daels, die vroeger lid was van zo'n ABT-ploeg, is er nu helemaal niet meer blauw op straat. "In minstens de helft van de politiezones is er nu minder blauw op straat dan voor de politiehervorming".

* Opgelegde straffen moeten volledig worden uitgevoerd. LDD pleit voor een heel nieuwe vorm van elektronisch toezicht, waarbij men de veroordeelde kan volgen met gps-systemen. Dat elektronisch toezicht moet flink worden uitgebreid en zeker worden opgelegd aan veelplegers gedurende een bepaalde periode nadat ze hun straf hebben uitgezeten.

* Er moet een onafhankelijke anticorruptiedienst komen. Eigenlijk wil LDD het vroegere Hoog Comité van Toezicht opnieuw oprichten. Daels: "Dat HCT had twee keer zoveel personeel als de anticorruptiedienst van de federale politie nu, terwijl de corruptie ondertussen in België behoorlijk is toegenomen. En dat HCT was onafhankelijk en niet ingebed in een politiedienst waarin alle klassieke politieke partijen hun mannetjes hebben geplaatst".

* LDD is - net zoals de sp.a - voor de oprichting van een Comité J, een controlecomité op het gerecht, dat wordt ingericht bij het parlement en bedoeld is om procedurefouten te analyseren en in de toekomst te voorkomen.

* Criminele jongeren moeten in boot camps heropgevoed worden, maar ook de ouders moeten hard worden aangepakt. Hoe, zegt LDD er niet bij.

* Er moeten ook statistieken over recidive komen, want nu zijn die er niet. En we moeten ook cijfers hebben over wie allemaal een dubbele nationaliteit heeft. Want ook die bestaan nu niet.

4. Open Vld

De liberale partij wil op politiegebied het beleid van haar minister voortzetten. Maar verder legt ze toch soms frisse accenten.

* Ze wil een VIP-behandeling voor draaideurcriminelen (boefjes die altijd opnieuw misdrijven plegen en onmiddelijk na hun vrijlating alweer opnieuw opgepakt worden voor nieuwe feiten, nvdr). Open Vld wil na de verkiezingen een Mechels project terzake veralgemenen. Bart Somers: "VIP staat voor Very Irritating Police. Criminele jongeren die al vele feiten op hun kerfstok hebben, zullen voortdurend door de politie gecontroleerd worden. Als ze een patrouille of agent te fiets tegenkomen op straat worden ze aangesproken, zodat ze weten dat ze gevolgd worden. Als ze een nieuw crimineel feit plegen, gaan ze onmiddellijk naar het parket."

"En we zullen ze zolang volgen tot ze veranderd zijn. Tegelijkertijd zetten alle diensten zich samen in om een positief project voor die mensen uit te werken: scholen, buurtwerkers, huisartsen, de VDAB. We bieden hen zo een alternatief. In Mechelen zijn momenteel 10 draaideurcriminelen geselecteerd voor dit project, dat eigenlijk uit Rotterdam komt. Na de verkiezingen willen we het veralgememen naar heel België".

* Ook het Mechelse Nero-project, waarbij ouders verplicht worden om mee te werken aan de begeleiding van hun crimineel minderjarig kind, wordt naar andere steden veralgemeend. In Mechelen wierp het goede vruchten af. Er zijn nu al zo'n twee zaken per week.

* Er komt meer publiek-private samenwerking. Private bewakingsfirma's kunnen een aantal politietaken overnemen: begeleiding van uitzonderlijk vervoer (dat had minister Turtelboom al beslist, nvdr), toegangscontrole op evenementen, transport van gedetineerden tussen bajes en rechtbank, bewaking van parkings. Open Vld pleit ook voor SIN's (sectorinformatienetwerken, naar analogie van de BIN's, buurtinformatienetwerken) bij de juweliers, diamantairs en apothekers.

En ook het elektronisch toezicht wordt uitbesteed aan de privésector, zodat het veel makkelijker kan verlopen.

* De fiscale aftrekken voor beveiliging (voor alarminstallaties, beveiligd glas, camera's, speciale sloten) moeten ook tijdens de bezuinigingsrondes behouden blijven.

* Gemeentelijke administratieve boetes moeten vanaf 14 jaar kunnen worden opgelegd door de gemeenten. Minister Turtelboom was daar ook al voorstander van.

* Bij drugshandel, BTW-fraude, witwassen, wapen-, mensen- en hormonenhandel zullen de veroordeelden zelf moeten bewijzen dat het geld en de goederen die ze bezitten niét afkomstig zijn van de misdaad. Nu moet het gerecht dat nog aantonen. Een omkering van de bewijslast dus.

* De minimale duur van een arrestatie wordt verlengd van 24 naar 48 uur.

* Ontsnappen uit de bajes wordt strafbaar. De wet-Lejeune moet zo veranderd worden dat een gedetineerde pas na twee derde van zijn straftijd kan vrijkomen en niet na één derde, zoals nu. Dit is al een heel oud idee van Patrick Dewael. Open Vld wil ook een minimdienst van de cipiers bij stakingen in de gevangenissen.

* Om de rechtbanken sneller te doen werken, wil Open Vld dat ook in de hoven van beroep raadsheren alleen gaan zetelen. De arbeidsrechtbanken moeten "zoveel mogelijk" in een eenheidsrechtbank geïntegreerd worden.

* Iedere correctionele rechtbank krijgt een snelrechtkamer, waar verdachten van straatcriminaliteit binnen de maand gevonnist worden. De feiten moeten dan wel bewezen zijn door bekentenissen, camerabeelden of betrapping op heterdaad. Patrick Dewael heeft een uitgewerkt voorstel daartoe klaar. Dewael steunt terzake de werkwijze van de Antwerpse procureur Herman Dams.

* De partij wil voorts dat het betalingsbevel, een idee van Martine Taelman dat in de Senaat werd gestemd, maar in de Kamer werd geblokkeerd door de PS en de CD&V, wordt gerealiseerd. En er moet een gerechtelijk incassobureau komen om de boetes te innen.

9. CD&V

Bij CD&V hoeft niet te verbazen dat de partij het werk van haar minister van justitie, Stefaan De Clerck, wil voortzetten. De partij dringt aan op een snelle realisatie van zijn strafuitvoeringsnota (zie: hier, nvdr) én van de nota over de nieuwe gerechtelijke arrondissementen uit het Atomiumoverleg (zie: hier, nvdr). Ze wil dat daarvoor de nodige financiële middelen worden uitgetrokken. En verder pleit ze voor:

* Gevangenisstraffen onder de zes maanden worden via een systeem van thuisdetentie uitgevoerd. Het elektronisch toezicht wordt in die zin hervormd.

* De jeugdgevangenis van Everberg gaat naar de Vlaamse Gemeenschap.

* De rechtbanken krijgen gespecialiseerde kamers voor sport- en milieuzaken en ook voor administratieve geschillen. De vrederechter krijgt een actievere rol in de strijd tegen de armoede en het schuldbeheer. Op het niveau van het Hof van Beroep komt er een marktregulator voor problemen inzake energie, financiën, ICT en mededinging.

* De procedures voor openbare aanbestedingen door de overheid moeten in ICT-zaken worden vereenvoudigd, zodat ze sneller verlopen.

* Ook verdachten van seksuele misdrijven gaan in de DNA-databank, niet alleen veroordeelden zoals nu. Bovendien wordt de termijn om eerherstel aan te vragen opgetrokken tot minstens 15 jaar voor pedofielen. En de minimumstraffen voor verkrachting gaan omhoog tot boven de drie jaar, zodat verkrachters altijd onder de strafuitvoeringsrechtbank vallen.

* Het statuut van de gerechtsdeurwaarders wordt herzien.

* Op het vlak van echtscheiding heeft CD&V een resem voorstellen. Zo komt er een familierechtbank, maar ook krijgen samenwoners die niet getrouwd zijn maar wel al lang bij elkaar, recht op onderhoudsgeld. En als een samenwoner die huurt overlijdt, moet het huurcontract overgaan op zijn partner. Echtscheiding kan pas worden uitgesproken na een akkoord over de kinderen en de onderhoudsgelden.

* Levenloos geboren kinderen krijgen meer rechten en worden sneller in het bevolkingsregister ingeschreven. De partij klaagt aan dat het Antwerpse baby-olifantje Kai Mook wel in het bevolkingsregister kon worden ingeschreven en levenloos geboren kinderen niet.

* De pedagogische tik wordt strafbaar, zoals al van voor 2007 wordt bepleit door Mia De Schamphelaere en Sabine De Béthune. Discreet bevallen wordt mogelijk, zoals al werd bepleit door Nahima Lanjri.

* De wet op de jeugdbescherming wordt geëvalueerd, blijkbaar ondanks het verzet van Justitieminister Stefaan De Clerck hiertegen. Al in 2009 was er een groot evaluerend congres, maar dat leverde geen antwoorden op de vragen over een mogelijke bestraffing van veelplegers en de toenemende gewelddadige jongerencriminaliteit.

* In bestuursorgangen van vennootschappen moet minstens een derde van verschillend geslacht zijn. De vennootschappen krijgen 7 jaar de tijd om zich aan te passen. Zo wil CD&V de discriminatie van vrouwen in de toppen van het bedrijfsleven wegwerken.

* CD&V verzet zich tegen een verbod op rituele slachtingen, omdat zo'n verbod de vrijheid van godsdienst schendt. Het is een beetje onduidelijk of de partij ook tegen verdoving in die gevallen is. Op de website van de dierenrechtenorganisatie Gaia antwoordt ze alvast "nee" op de vraag of dieren bij rituele slachtingen verdoofd moéten worden. Maar het staat niet zo stellig in hun programma. (Overigens: op de vraag van Gaia zeggen ook Open Vld, sp.a en PVDA+ dat zij tegen verplichte verdoving bij rituele slachtingen zijn, maar in hun justitieprogramma vinden we daar niets van terug. Aan Gaia zeggen alleen Groen!, N-VA en VB dat zij voor een verbod van rituele slachtingen zonder verdoving zijn, nvdr.)

10. sp.a

De sp.a heeft ongetwijfeld een reeks heel originele voorstellen in petto.

* sp.a wil 50% minder inbraken en een halvering van alle straatcriminaliteit tegen 2015. Een maandelijkse veiligheidsbarometer moet nagaan hoever het daarmee staat. Hoe dit overigens moet bereikt worden zegt de partij er niet bij.

* Burgemeesters die, in tegenstelling tot procureurs, politieke verantwoording verschuldigd zijn, mogen hun procueur mee evalueren. Nu kan dat niet.

* Een vast percentage van de wijkagenten van een zone, moet wonen in die zone.

* De leeftijd om GAS-sancties (overlastboetes van de gemeenten) op te leggen wordt verlaagd tot 12 jaar. Hij is nu 16 jaar. Maar zonder bemiddelingspoging kan geen GAS-sanctie worden opgelegd.

* Brussl krijgt nog één politiezone en één veiligheidsplan en meer middelen voor politie op straat.

* Het parket wordt op twee niveaus georganiseerd zoals de politie. Procureurs en "ambtenaren van het openbaar ministerie" worden bevoegd voor het hele land.

* De wet moet de gevolgen van een procedurefout vastleggen. Regel is dat procedurefouten geen gevolgen hebben als niet concreet is aangetoond dat de belangen van de verdachte zijn geschaad.

* Een "gevangenisagentschap" moet bij de Minister van Justitie het bijbouwen van cellen en gerechtsgebouwen begeleiden. De Regie der Gebouwen heeft inzake Justitie geen bevoegdheid meer.

* Elektronisch toezicht kan als alternatief voor de voorlopige hechtenis of als autonome straf worden opgelegd.

* Veroordeelde pedofielen kunnen een woonverbod krijgen.

* Elke straf moet worden uitgevoerd. Alleen de strafuitvoeringsrechtbanken oordelen over alle vormen van vervroegde vrijlating. De veroordeling bestaat uit een vaste termijn (de gevangenisstraf), die sowieso moet worden uitgezeten, en een periode van terbeschikkingstelling van de strafuitvoeringsrechtbank.

* Er komt een "co-ouderschapspas", zodat elke (gescheiden) ouder zich kan beroepen op de grote en kleine voordelen verbonden aan kinderlast, zoals de korting op (school)abonnementen (wat de Lijn reeds toepast), de huur van een sociale woning, een grabbelpas of bibliotheekkaart.

* Consumenten zullen in groep naar de rechter kunnen stappen.

* Het pleitmonopolie van de advocaten wordt verder afgebouwd. Naast vakbonden kunnen ook andere belangenverenigingen, zoals de huurdersbond, pleiten. Als iemand zich bij de arbeidsrechtbank laat verdedigen door de vakbond en hij wint, dan moet hij ook geld krijgen voor de vergoeding van zijn verdediging. Nu kan dat alleen als je een advocaat neemt.

* Iedere rechter krijgt een "rendementsbarometer" om te zien hoe hard hij werkt. De rechters worden per provincie benoemd en ingezet waar dat nodig is. De arbeidsrechtbanken blijven apart bestaan.

* De tuchtstraffen voor rechters en parketmagistraten moeten anders: het onderscheid tussen lichte en zware tuchtstraffen verdwijnt, net als de waarschuwing. Bij twee opeenvolgende negatieve evaluaties kan een tuchtstraf worden opgelegd. Er komt onafhankelijke tuchtorganen, waarin ook niet-magistraten zetelen. De Hoge Raad voor de Justitie mag tuchtdossiers inkijken om beter te kunnen benoemen en bevorderen.

* Naar analogie van de bestaande Comités I en P, komt er een Comité J om de werking van het gerecht te controleren. Elke rechtbank krijgt een meldpunt voor klachten en die klachten worden gecentraliseerd bij het Comité J.

* Er mogen geen procureurs meer zitten op ministeriële kabinetten. Hoogstens nog één verbindingsmagistraat op het Kabinet van justitie. (Over de aanwezigheid van advocaten, die andere gerechtelijke partij, op kabinetten en in het parlement zegt het plan niets).

11. N-VA

Dit plan is eerder beperkt gehouden, maar toch worden ook hier nieuwe accenten gelegd, vooral bij het politiebeleid. Een echte justitiespecialist heeft de N-VA nog niet.

* Het justitie- en veiligheidsbeleid moeten naar de deelstaten. Vlaanderen moet zijn eigen minister van Justitie krijgen.

* Er komt één eenheidsrechtbank per provincie, maar de vrederechters mogen er buiten blijven.

* Het gerechtelijk arrondissement BHV wordt gesplitst in een Franstalige rechtbank voor Franstalig Brussel en een Nederlandstalige voor Nederlandstalig Brussel én Halle-Vilvoorde.

* Er komt minder strafrecht en meer administratieve sancties.

* Het genaderecht van de Koning wordt afgeschaft.

* Buitenlandse gevangenen moet hun straf zoveel mogelijk in hun eigen land uitzitten. Daarvoor zijn bilaterale akkoorden nodig.

* Er moet een meetsysteem voor recidive komen. Dat is er nu niet.

* De federale overheid geeft jaarlijks 900 miljoen aan de politiezones. Vlaanderen krijgt hiervan 47% en dat is te weinig.

* Het beleid moet concrete en afdwingbare doelstellingen vastleggen bij de bestrijding van de criminaliteit: misdrijf X moet met Y% dalen in Z jaar; en van misdrijf X moet minstens A% opgehelderd worden. De N-VA legt zelf geen percentages vast, zoals de sp.a nog wel doet.

* Brussel mag nog slechts één politiezone hebben. En de agenten die niet tweetalig zijn verliezen een deel van hun loon. N-VA wil een bonus-malus-systeem voor tweetaligheid, omdat in 2006 iedereen tweetalig moest zijn, terwijl slechts 51% van de Franstalige politie dat ook is tegen 83,2% van de Nederlandstalige politie.

* Politiemensen moeten verkiesbaar kunnen zijn voro de gemeente of de provincie buiten hun zone. Ben Weyts diende al een wetsvoorstel in die zin in.

* Op iedere drugsovertreding moet een reactie komen. Bij het eerste vastgestelde cannabisgebruik denkt de N-VA aan een overlastboete van 50 euro. Bij een volgende moet de rechter een verplichte ontwenning kunnen opleggen. De partij volgt hier grotendeels de filosofie van de Britse gevangenisarts Theodore Dalrymple, die ze ook uitnodigde op haar drugscongres.

13. GROEN!

Het justitie- en veiligheidsplan van de groenen wijkt het meeste af van de andere, omdat ze minder repressief zijn en soms onpopulaire maatregelen voorstellen.

* Elke politie-agent die een misdrijf of een verkeersovertreding ziet, moet optreden. Het kan niet dat combi's fout geparkeerde auto's voorbij rijden.

* Terwijl andere partijen de GAS-wet, die de gemeenten toelaat om overlastboetes tot 250 euro op te leggen, willen uitbreiden, willen de Groenen die wet net beperken. Groen! wil geen wildgroei van "overlastovertredingen". De Gentse combitaks (waarbij vervoer van (dronken) arrestanten wordt aangerekend), bepaalde fuifreglementen kunnen voor de groenen niet door de beugel. Spelende kinderen kunnen nooit overlast zijn.

* Het aantal gerechtelijke arrondissementen komt van 27 op 16, zoals De Clerck voorstelde. Er komt één nationaal tuchtorgaan. En er moeten meer vrouwen in de hoogste rechtscolleges zetelen: maximum 60% mag daar van hetzelfde geslacht zijn.

* De "Kleine Franchimont" (een kleine hervorming van de strafprocedure om slachtoffers en verdachten meer rechten te geven, nvdr) moet worden herzien om proceduremisbruik uit te sluiten.

* Er moeten geen gevangeniscellen bijkomen: de geïnterneerden moeten uit de bajes, er zijn meer werkstraffen en meer elektronisch toezicht nodig en de voorlopige hechtenis wordt beperkt.

* Groen! wil ook geen jeugdgevangenissen of extra gesloten ruimte voor criminele minderjarigen. 40% van de jongeren die nu in Mol of Ruiselede zitten horen daar niet thuis. Ze moeten eruit.

* Consumenten moeten in groep naar de rechter kunnen stappen. Ook verenigingen die gemeenschappelijke belangen behartigen moeten dat kunnend doen. En bij wet moet worden bepaald dat de rechtbanken geen dwangsommen tegen stakers die hun bedrijf blokkeren meer kunnen opleggen bij eenzijdig verzoekschrift.

* Er zijn meer vluchthuizen nodig.

* Kinderen krijgen het recht om bij de rechter een wijziging van de afspraken in verband met de omgangsregeling van hun gescheiden ouders te vragen. Er komt naast de "vaste verblijfplaats" ook een "gedelegeerde verblijfplaats" voor de niet-samenwonende ouder die daar beperkt met zijn kinderen samenwoont.

Lees ook:

Het justitie- en veiligheidsbeleid van de voorbije drie jaar

Verkiezingen 2007: justitie