Van Cauter: "Minderjarige veelplegers straffen als volwassenen"

19/07/'08

19 JULI 2008 - Behandel minderjarige veelplegers zoals een volwassene. Geef ze dezelfde straf, met in begrip van een mogelijke terbeschikkingstelling van vijftien jaar. Dat vindt Carina Van Cauter (Open Vld) uit Herzele, één van de meest dynamische leden van de Kamercommissie Justitie. Ze is niet alleen advocate, maar ook ervaringsdeskundige in de dossiers waarmee ze zich bezighoudt. Ze werd in het verleden ontvoerd en zelfs bijna gewurgd. Van Cauter is bovendien voorstander van een Centraal Register van lopende gerechtelijke onderzoeken. En ze wil dat de strafrechter zelf kan beslissen hoeveel tijd een veroordeelde minstens van zijn straf moet uitzitten.

Jij werd als jong meisje ontvoerd?

Ik was toen tien en half. Op 7 juli 1972 was ik als klein meisje aan het spelen in de straat voor mijn huis in Wemmel. Mijn vriendjes fietsten en ik regelde als would-be politieman het verkeer. Voor onze woning stond een wagen geparkeerd en iemand was daar aan het prutsen. Wij waren nieuwsgierig en gingen even kijken en dan vroeg hij ons ook iets. Plots greep hij mij vast en gooide mij in de koffer van zijn auto. Mijn broertje en de andere kinderen sprongen op de dader en op een gegeven moment kon ik ontsnappen, maar dan pakte hij mij opnieuw vast, zette mij op de voorste bank en reed weg.

Hij stopte mij in een rode stoffen zak, een patattenzak zeg maar, en probeerde mij met een koord te wurgen. Ik wist instinctief dat ik mijn handen tussen het koord moest wringen om nog te kunnen ademen. Hij probeerde het echter ook met zijn blote handen. Mijn keel was helemaal blauw, de haarvaatjes in mijn gezicht sprongen door gebrek aan zuurstof.

Aan de Heizel, waar vroeger De Tuin der Vier Jaargetijden was, stond de wagen even stil. Een fietser passeerde en de chauffeur kreeg schrik, hij gooide mij met kap en al uit de auto. Ik werd ondertussen ook ernstig mishandeld. In totaal was ik een dag ontvoerd, een fietser vond mij.

Was de politie dan niet in actie geschoten?

Mijn ouders moesten de grootste moeite doen om de politie te overtuigen dat mijn ontvoering niet verzonnen was. Ze moesten ook de grootste moeite doen om een zoekactie te kunnen organiseren. In die tijd werd dat allemaal niet ernstig genomen. Nadat ik gevonden was, werd ik werd in shock naar het ziekenhuis gebracht. Daar werd ik verzorgd, maar er was verder ook geen opvang, geen slachtofferzorg. Ik had nog lang schrikreacties als ik iemand een hand moest geven, dan trok ik instinctief mijn hand terug.

Werd de dader nooit gevonden?

Nee, het ging nochtans om een moordpoging, een assisenzaak dus. Er waren wel een paar verdachten, maar mijn ontvoering werd nooit opgelost. Ik denk dat het onderzoek in mijn zaak snel is stilgelegd. Toen ik in 1994 advocaat was, vroeg ik aan de Brusselse procureur-generaal om mijn dossier in te zien. Hij deelde mij droogjes mee dat de dossiers van 1972 vernietigd waren. Men vond het in 1994 blijkbaar niet de moeite om data bij te houden, die uiteindelijk bij het ontrafelen van andere, soortgelijke feiten, toch wel nuttig zouden kunnen zijn. Gerechtelijke dossiers worden maar twintig jaar bijgehouden. Nu is het wel zo dat men "een selectie" van deze dossiers langer bijhoudt. Maar bij die selectie worden geen inhoudelijke criteria gehanteerd. (Men houdt telkens de dossiers van één maand uit een bepaald jaar bij. In 2008 houdt men de dossiers met een arrest in de achtste maand van 1988 bij, in 2009 die met een arrest in de negende maand van 1989. Volgens deze logica zal het dossier-Dutroux niét bijgehouden worden, want het arrest viel in een foute maand. Vandeurzen wil dit hallucinante systeem nu veranderen, nvdr)

Had U grote psychische problemen na Uw ontvoering?

Ik heb er geen trauma aan over gehouden, ik herbeleef het niet meer maar volg ontvoeringsdossiers met een meer dan gewone belangstelling. Mijn ouders stuurden mij wel naar een katholiek internaat. Ongebruikelijk in een donkerblauwe liberale familie, die altijd fan was van Herman Vanderpoorten. Maar het was uit bezorgheid. Ze moesten zichzelf opnieuw een gevoel van veiligheid geven, ze wilden niet dat hun dochter nog alleen met het openbaar vervoer op stap ging.

Ikzelf kon de feiten vlugger vergeten, gesterkt door de genegenheid en de warmte van mijn ouders. Maar ik hield er wel een afkeer voor onverschilligheid aan over. Buren waren getuige van mijn ontvoering, maar ze zwegen, ze zegden niets. Dit soort onverschilligheid kan ik niet verdragen. Ik wil iedere kans benutten om te strijden tegen iets wat ik als onrechtvaardig beschouw.

Denkt U nog wel eens aan Uw ontvoering terug?

Nog maar pas bij Ait Oud was ik geschokt toen iedereen onmiddellijk na de ontvoering van Stacy en Nathalie de schuld op de moeder stak. Zij zat blijkbaar "te laat op café en liet haar kinderen maar rondlopen". Men deed alsof de ouders verantwoordelijk waren voor de ontvoering van die meisjes. Welnu dat stoort mij. Ik ben altijd met de meeste en beste zorgen omringd geweest, er was altijd toezicht op mij en ik werd ook ontvoerd! Hoe goed je je als ouder wapent tegen ontvoeringen van je kind, er zijn altijd criminelen of zieken waaraan je niets kan doen.

Ik had dezelfde reactie met de ouders-Marchal en Lambrecks. Ze hadden een onverdroten inzet om de aandacht op de gebrekkige werking van justitie te vestigen, ze kregen aanvankelijk veel steun van de publieke opinie en plots sloeg die om. "Hij is daar weer", zegt men dan. Zo'n reactie vind ik niet te begrijpen, ze komt van mensen die niet snappen wat het betekent om te leven in wanhoop. Je zou van minder een steekje los krijgen. In plaats van zo te reageren moeten we eerder vermijden dat er gewenning ontstaat en dat we de dingen laten zoals ze zijn.

Nu is er dan toch veel verbeterd?

Er is een serieuze evolutie en dat is grotendeels de verdienste van de ouders van de slachtoffers in de zaak-Dutroux. Nu gebeurt het onderzoek snel en men speurt nu ook naar oudere dossiers. Maar er kan toch nog veel gedaan worden.

Aan wat denkt U dan?

Er zou natuurlijk een Centraal Onderzoeksregister moeten komen. Dat is een register waarin alle lopende onderzoeken van alle parketten en onderzoeksrechters staan. Nu zitten al die gegevens versnipperd over de 27 gerechtelijke arronidssementen en daardoor hebben die vaak geen zicht op wat elders in het land gebeurd. Voor ons, parlementsleden is zo'n register nodig omdat wij nu vaak moeilijk kunnen weten welke onderzoeken allemaal lopen tegen een kandidaat-Belg. Die gegevens moeten echt gecentraliseerd worden.

Wat kan er nog voor de slachtoffers gebeuren?

We staan nu heel ver in de rechten van slachtoffers, maar toch moet nog één en ander gebeuren. Zo zou het slachtofferfonds ook geld moeten uitkeren als een slachtoffer gelijk heeft gekregen in een zaak waarin het parket zelf niet vervolgd heeft, maar het slachtoffer ervoor koos een beroep te doen op een burgerlijke procedure. Dat is nu niet wettelijk geregeld en is onrechtvaardig.

Ook zouden de slachtoffers en hun ouders veel meer betrokken moeten worden bij procedures bij de jeugdrechtbank. Ik denk aan de zaak-Joe Van Holsbeeck: zijn ouders zouden in alle fasen van de rechtszaak moeten betrokken worden.

Hoe zou U jeugdgeweld aanpakken?

We moeten veel investeren in preventie en heropvoeding, zeer zeker. Maar we moeten ook toegeven dat sommige minderjarigen onverbeterlijk zijn. Het kan voor mij niet dat minderjarigen maar pas vanaf 16 jaar naar de gewone correctionele rechter kunnen worden gestuurd om als een volwassene gestraft te worden. Die leeftijd is veel te hoog. Misschien moeten we hem vastleggen op 12 jaar, maar eigenlijk moet er helemaal geen leeftijd meer in de wet.

De jeugdrechter moet rekening houden met de persoonlijkheid van de jonge dader en zich de vraag stellen of hij de leeftijd des onderscheids bereikt heeft én of hij onverbeterlijk is. Als dat allebei zo is, dan moet het maatregelenpakket van de Jeugdrechtbank worden doorbroken zodat de gewone regels van het strafrecht en het strafprocesrecht van toepassing worden. En die jeugdrechter moet àlle straffen kunnen opleggen die nu aan een volwassene worden opgelegd, met inbegrip van de extra 15 jaar terbeschikkingstelling na het uitzitten van de straf. Ik vind ook dat de jeugdrechter in bepaalde gevallen (veelplegers van geweld) verplicht moet worden om de zaak naar de gewone correctionele rechter te sturen.

Veelplegers die al 70 geweldsfeiten op hun kerfstok hebben, moeten niet onmiddellijk weer vrijgelaten worden, zoals nu erg vaak gebeurt, maar desnoods voor lange tijd van de maatschappij worden afgezonderd.

De huidige jeugdbeschermingwet is te soft?

Kijk, de stok achter de deur ontbreekt! De huidige jeugdbeschermingwet voorziet slechts in plaatsing van een jongere tussen 12 en 14 jaar in een gesloten opvoedingsinstelling wanneer deze een ernstige aanslag heeft gepleegd op het leven of de gezondheid van iemand. De bevoegde diensten moeten bij poging of dreiging en zelfs bij begin van de uitvoering, bijvoorbeeld bij diefstal met geweld, met lede ogen toezien. Dit kan toch niet!

Zware minderjarige geweldscriminelen moeten effectief verwijderd kunnen worden uit de samenleving door hen onder te brengen in gesloten centra, waar adequate beveiliging en maximale begeleiding worden gegarandeerd.

Moet de voorwaardelijke invrijheidsstelling afgeschaft worden?

Nee, want ook daar moet men rekening houden met de persoonlijkheid van de dader, men moet hem ook een perspectief geven, tenminste wanneer hij moeite doet om zich te herintegreren in de maatschappij en als de slachtoffers werden vergoed. Maar ik vind wél dat de strafrechter moet beslissen hoeveel tijd een veroordeelde minstens effectief moet zitten. Dat moet niet achteraf door de strafuitvoeringsrechtbank (SURB) beslist worden. Want nu komt het soms voor dat de veroordeelde al een paar maanden na zijn veroordeling voor de SURB komt om zijn vrijlating te vragen. Dat kan alleen maar omdat men hem voor die SURB moét brengen na een derde van zijn straftijd en door zijn voorlopige hechtenis gebeurt dat misschien al heel vlug na de definitieve uitspraak. Dat is heel traumatiserend voor de slachtoffers.

Is er wel voldoende controle op mensen met VI?

Ook dat is een probleem! De opvolging en controle is nu versnipperd over de justitiehuizen en het parket. Er is terzake toch wel een probleem, als we in nogal wat zaken zoals Ait Oud, Kitty Van Nieuwenhuyse zien dat de feiten worden gepleegd door mensen die voorwaardelijk vrij waren. Het pleit voor minister Vandeurzen dat hij beseft dat er iets misloopt en dat hij een proefproject in Antwerpen is gestart, waar nagegaan wordt hoe de informatiedoorstoming en de controle van de algemene en politionele voorwaarden momenteel gebeurt. Persoonlijk vind ik dat opvolging en controle op het niveau van het parket moet gebeuren, desgevallend ondersteund door justitieassistenten. Minstens zou aan het probleem van informatiedoorstroming zijn verholpen. Politiediensten zouden aldus effectief en doeltreffend kunnen worden aangestuurd.

Wat hebt U uit Uw ontvoering geleerd?

Ik ben gelukkig met het leven van elke dag. Misschien sta ik daar nog te weinig bij stil, maar het is wel zo. Zinvol leven is voor mij iedere kans grijpen om niet onverschillig te zijn tegenover onrechtvaardigheid.

In de Commissie Justitie probeer ik het kleine verschil te zien om het verschil te maken.

************

Van Cauter is de dochter van een bekend wielrenner en de moeder van een beloftevolle jonge renner die sport en studies combineert. Haar vader was Emiel Van Cauter, wereldkampioen bij de liefhebbers in Solingen in 1954 en Belgisch kampioen bij de beroepsrenners in 1955. Later was hij sponsor van een heuse wielerploeg met Lomme Driessens als sportbestuurder.

"Ik ben uiteraard in de wielersport geïnteresseerd. Als gedeputeerde van Oost-Vlaanderen was ik actief bij de uitbouw van het Centrum Ronde Van Vlaanderen in Oudenaarde. In dit "belevingscentrum", een soort van actief museum, kan je in de huid kruipen van de grote legendes die de Ronde wonnen en ook zelf een poging op de kasseien wagen. Mijn aandacht ging vooral uit naar de opleiding van jonge sporters en aldus werd ondermeer in Oost-Vlaanderen de wielerschool stevig ondersteund."

Is de wielersport niet vergeven door doping? De laatste in het klassement van de Tour in 2003, de Belg Hans De Clercq, had een hoger uurgemiddelde dan de winnaar van 1996, de Deen Bjarne Riis? Hoe kan dat?

Dat heeft daarom niet met doping te maken. De prestaties in alle sporten verhogen om twee redenen. Eerst en vooral door de technologie. Als de prestatie van onze zwemmers nu veel beter zijn dan vroeger, dan ligt dat aan hun extra-strakke pakjes, waarin ze zich moeten inwurmen. Bij de wielersport is een tijdritfiets van nu heel wat sneller dan een koersfiets uit de tijd van mijn vader.

Een tweede belangrijke evolutie betreft de professionele begeleiding. Die bestond in de tijd van mijn vader nauwelijks. Hij at nog biefstuk met friet vlak voor de koers. Nu eet iedereen pasta. Om maar iets te zeggen: iedereen wordt nu veel beter begeleid.

Is er dan geen doping?

In de categorie van de juniors tot 18 jaar kan ik als moeder met gerust gemoed zeggen: daar is geen doping. Elders zijn er allicht sommigen die doping gebruiken. Het grootste risicomoment lijkt mij als een jonge belofte uitzicht heeft op een beroepscarrière.

In ieder geval gaan drugsgebruik en topsport niet samen. De wielersport is de zwaarste sport. Kijk maar eens naar de jongeren, ze moeten veel meer trainen dan een jonge voetballer. Die traint hooguit twee keer anderhalf uur per week, een jonge wielrenner drie uur per dag.

U gaat dus niet akkoord met Uw collega Jacques Germeaux, die de wielersport zo rot vond, dat hij ze om redenen van overdreven dopinggebruik als beroepssport wilde verbieden?

O nee, daar ben ik het helemaal niet mee eens. We moeten wel eens nadenken over de manier waarop wij dopingcontroles organiseren. Nu gebeuren die én door de sportfederaties samen met het UCI (Union cycliste internationale) én door het Wada (het Werelddopingagentschap), evenals door de Gemeenschappen (in het kader van het decreet over medisch verantwoord sporten). Een renner in de Tour kan dus door drie verschillende instanties worden getest op doping. Voor mij is dat verspilling. We zouden die financiële middelen beter in de begeleiding van jonge sporters steken. Ik ben dus voor één Federaal Dopingagentschap, dat controles doet in àlle sporttakken en overal op dezelfde manier. Niet op de versplinterde wijze zoals nu gebeurt.

Wat voor begeleiding wil U dan voor de jonge renners?

We kunnen die jonge renners belangrijke waarden meegeven: sportiviteit, omgaan met winst en verlies, collegialiteit, respect voor het leiderschap in het peloton, respect voor regels. Dat is er nog allemaal bij de juniores. Die nieuwelingskes zullen niet proberen voor te steken als ze net voor de start wat ver van achter moeten staan in het peloton omdat ze wat laat toekwamen. Ik vind dat ontroerend. En dat moeten we stimuleren.

Wat vindt U van Tom Boonen?

't Is ne goeie renner hé. Het is jammer voor de wielersport dat hij cocaïne gebruikt zou hebben. Hij zal er de gevolgen moeten van dragen. Voor de jeugd is dit een slecht signaal: hun held is beschadigd. Maar het blijft dus fout van de berichtgeving over deze zaak dat de indruk wordt gewekt dat je als topsporter een halve verslaafde moet zijn, want dat is niet zo. En in andere sporttakken heb je ook misstanden, maar daarvan hoor je niets.

Van wie bent U fan?

Van Leif Hoste uit Maldegem, drie keer de tweede in de Ronde Van Vlaanderen. Ik had hem graag zien winnen; respect voor Staf Scheirlinck die sport en studie wist te combineren. Uiteraard ook Iljo Keisse niet vergeten, wereldklasse op de piste, maar toch mooi 9e op het BK te Knokke! Mijn moederhart klopt uiteraard het snelst wanneer Frederik de aankomst bereikt. Hij zelf supportert al jaren voor Valverde.