Regering Leterme wil 2.522 extra cellen tegen 2012

19/04/'08

19 APRIL 2008 - Als de regeringsplannen volledig worden uitgevoerd, dan komen er tegen einde 2012 liefst 2.522 extra cellen bij. Dat blijkt uit het Masterplan, dat gisteren door de ministers Jo Vandeurzen (CD&V, Justitie) en Didier Reynders (MR, Financiën, foto) werd voorgesteld aan de regering en daar werd goedgekeurd.

België heeft 34 gevangenissen waarvan er 20 nog uit de negentiende eeuw dateren. Ze zijn nog gebouwd volgens het strikt cellulaire regime van oud-minister Edouard Ducpétiaux en meestal onaangepast aan de moderne tijd. Tot op vandaag hebben 250 cellen in Vorst, Doornik en Merksplas nog altijd geen sanitair en doet men zijn gevoeg in potten achter een klein scherm, terwijl de twee medebewoners van de sombere cellen zitten toe te kijken. Zelfs gerenoveerde vleugels in Vorst bladderen al af door waterinsijpeling. In Vorst, dat gisteren door de ministers Reynders en Vandeurzen werd bezocht, zitten ratten en kakkerlakken. Als 's morgens de potten worden geleegd, is de stank te snijden.

Vandeurzen en Reynders op bezoek in Vorst

Er zijn te weinig cellen. België heeft momenteel 9.778 gevangenen in 8.358 cellen, een overbevolking van 17%. De voorbije 20 jaar steeg de gevangenisbevolking van 6.600 gedetineerden naar 10.000 en er komt maar geen einde aan. Overvolle gevangenissen verhogen de spanningen tussen gedetineerden en personeel, omdat de ontspanning van de gevangenen en het bezoek van hun familie en vrienden moeilijker te organiseren valt en omdat veel verplaatsingen van gedetineerden de veiligheidscontroles bemoeilijken.

Bovendien kan Justitie de veroordeelden met straffen onder de drie jaar hun straf niet laten uitzitten en dat schendt het rechtsgevoel en demotiveert politie en magistratuur. Die straffen onder de drie jaar worden nu automatisch herleid tot een derde en dat zal wellicht nog tot 2013 zo blijven. Er is dus een flinke uitbreiding van het aantal cellen nodig, om àlle gestraften echt hun straf te laten uitzitten, maar ook om de straf menswaardig te laten verlopen. En om wat ruimte te hebben, waarin men gedetineerden kan plaatsen als ergens een vleugel moet worden verbouwd.

Jarenlang was er verzet tegen de uitbreiding van de gevangeniscapaciteit. Groenen en socialisten wilden tot voor kort geen enkele nieuwe cel bij en net voor de zaak-Dutroux losbrak verkondigde de christen-democratisch justitieminister Stefaan De Clerck nog deze zelfde reductionistische visie. Hij steunde zich op rapporten van het Abt Associates, dat in opdracht werkte van het Amerikaanse ministerie van Justitie. Die toonden aan dat over een periode van twintig jaar tijd, tussen 1955 en 1976, alle cellen die extra werden bijgebouwd na twee jaar ook weer vol zaten en na vijf jaar zelfs voor 30% overvol. Deze visie is ondertussen wetenschappelijk achterhaald door nieuw onderzoek uit Nederland.

Gerenoveerde douches in Vorst

Bovendien veranderde de criminaliteit de jongste twintig jaar grondig van aard: ze werd veel gewelddadiger en daardoor werd de bevolking repressiever. De gevangenissen moesten mensen van divers pluimage herbergen die niet bij elkaar wilden zitten. In Merksplas weten ze dat ze geen drie Marokkanen samen met één Rus op cel moeten zetten, want daar komt hommeles van. Maar men kan het niet altijd vermijden door een tekort aan cellen.

De voorbije dinsdag werd in de Kamercommissie Justitie Vandeurzen's beleidsnota besproken en daar was de verandering in de geesten het duidelijkst te merken. Alle partijen schaarden zich achter de idee om het aantal cellen uit te breiden. Dat was onder de vorige justitieminister Laurette Onkelinx nog helemaal anders. Voor de Groenen was dit een bocht van 180 graden. De Vlaamse socialisten hadden met de nieuw flinkse visie van Renaat Landuyt hun bocht al enkele jaren geleden genomen, de PS pas helemaal op het einde van de paarse legislatuur en dan nog tegen heug en meug. Maar nu zit iedereen op dezelfde golflengte.

De regering wil tegen 2012 zo'n 2.522 cellen extra.

Hoe zal dit gerealiseerd worden?

* Door cellen die nu onbeschikbaar zijn door lekkende dakgoten, waterinspijpeling via de douches, verwarmingsproblemen, dringende herstelwerken om veiligheidsredenen, vervangingen van deuren en vensters, beschikbaar te maken. Het gaat om 266 cellen, meestal in Sint-Gillis en Vorst, maar ook in Hoogstraten (15) en Turnhout (22), die tegen 2009 opnieuw beschikbaar moeten zijn. Aan dit onderdeel van het plan wordt voorrang gegeven, ook al omdat verdere ontsnappingen te voorkomen.

Gang in Vorst

* Door 396 extra cellen in bestaande gevangenissen te bouwen tegen 2012: 60 in Merksplas, 60 in Sint-Gillis, 74 in Everberg, 72 in Turnhout, 115 in Leuven en 15 in Hoogstraten.

* Door nieuwe gevangenissen te bouwen. Eerder al besliste de vorige regering tot twee interneringsinstellingen in Antwerpen (120) en Gent (270) en nieuwe gevangenissen in Dendermonde (444) en Achêne (126). Deze laatste moet de geplande jeugdgevangenis van Florennes vervangen. Die kan niet gebouwd worden omdat de grond ondermijnd is door gangen. De aangekochte grond in Achêne, nabij Ciney in de provincie Namen, was aanvankelijk voor een gewone grote gevangenis bestemd, maar dat kan dan weer niet omdat de helling van de heuvel waarop ze moet worden gebouwd te steil is. Maar voor een kleine jeugdgevangenis is Achêne wel geschikt. Daarnaast komen nog eens 3 bajessen met elk 300 cellen bij, in principe één in elk gewest. Maar plaatsen daarvoor zijn er nog niet.

Opmerkelijk is dat de regering de geplande gevangenis in de Wolfsteekazerne van Herentals afvoert. De vorige justitieminister, Laurette Onkelinx (PS), had in Herentals een nieuwe gevangenis gepland voor 100 gedetineerden op halve vrijheid. Dat zijn mensen die overdag buiten werken en ’s nachts binnen komen slapen. Maar dat gaat niet meer door. ”Er zijn te veel technische problemen met de beveiliging en Herentals ligt niet centraal genoeg in het land. Bovendien moeten de gevangenissen wat harmonisch over het land worden gespreid en de Kempen heeft er al veel”, zo liet Reynders donderdag weten aan senator Martine Taelman (Open Vld). Eerder waren al twijfels geuit over het project door Servais Verherstraeten (CD&V) omdat er in Vlaanderen maar 30 gedetineerden op halve vrijheid zijn. Die moeten in het kader van hun reklassering in hun eigen regio werk vinden, wat tot kolossale verplaatsingen naar Herentals aanleiding zou geven. Ook voor de organisatie van bezoeken door familie en vrienden zouden problemen rijzen. Bovendien is een bodemsaneringsattest nodig en zo’n attest aanvragen duurt erg lang, men wilde er niet op wachten. Herentals is nu definitief afgeblazen.

Hoe wordt dit gefinancierd?

Reynders beklemtoonde vrijdag dat momenteel zo'n 58 miljoen euro is uitgetrokken in het meerjarenplan voor de gevangenisbouw. Hij bestudeert nu de mogelijkheden om gebouwen te verkopen en met de privé samen te werken, zoals dat voor de bouw van het Antwerpse justitiepaleis gebeurde. Hij wil dat privépromotoren zelf het gebouw ontwerpen, gunnen en bezitten en daarna de bajes verhuren aan de Regie der Gebouwen. Die kan ze dan op het einde van het huurcontract kopen. Zo kan de kostprijs van de aanneming over 18 tot 25 jaar gespreid worden. Alleen zo kan men de nieuwe gevangenissen binnen de 4,5 jaar afkrijgen, meent Reynders.

Cel voor 3 personen in Vorst

Of dit zal lukken is een andere vraag. Weliswaar werd deze techniek ook al toegepast tijdens de vorige regering voor de justitiepaleizen, maar toen waren PS en CD&V totaal tegen. Niet alleen omdat het systeem alvast voor het Antwerpse justitiepaleis veel duurder uitvalt dan een gewone bouw die onmiddellijk wordt betaald, maar ook om principiële redenen: mag de staat gevangenissen gaan huren, met alle risico's vandien bij het einde van het contract? Hierover is het laatste woord nog niet gezegd, maar die financiering is er dus ook nog niet.