Over de Danneelstapes

08/09/'10 8 SEPTEMBER 2010 - Kardinaal Godfried Danneels zegt vandaag in Knack dat het fout was om niet onmiddellijk het ontslag van de Brugse bisschop Vangheluwe te eisen toen hij hoorde van het seksueel misbruik dat Vangheluwe jarenlang op zijn neef had gepleegd. Hiermee reageert hij op de zogenaamde Danneelstapes van vorige week, die schenen aan te tonen dat de Kerk het seksueel misbruik in de doofpot wilde stoppen. Hier volgt een analyse van de Danneelstapes en hun gevolgen. Deze analyse is een vervolg op een eerder stuk over seksueel misbruik in de kerk. Dat stuk vindt U hier.

De Danneelstapes zijn bandjes van een opname die "S." (van "slachtoffer"), het slachtoffer van het seksueel misbruik door bisschop Roger Vangheluwe, stiekem heeft gemaakt van gesprekken met kardinaal Godfried Danneels op 8 april jl. (zie: hier, nvdr). Op dat moment wist de publieke opinie nog niets van het seksueel misbruik van Vangheluwe.

Danneels was op 8 april door Vangheluwe gevraagd om aan een bemiddelingsgesprek over een geschil in Vangheluwes familie deel te nemen. Danneels ging daar op in en ontmoette het slachtoffer apart en daarna het slachtoffer samen met enkele familieleden. Vandaag zegt Danneels dat hij door Vangheluwe "in de val werd gelokt" en dat hij "die bemiddelingspoging nooit had mogen aanvaarden".

Het slachtoffer "S.", de 42-jarige neef van Vangheluwe, werd tussen zijn vijfde en eenentwintigste jaar herhaaldelijk seksueel misbruikt door Vangheluwe.

S. nam beide gesprekken met de kardinaal op, maar Danneels wist daar niets van. Het slachtoffer ging met de tapes naar de pers omdat het wilde bewijzen dat het geen (zwijg)geld had gevraagd aan bisschop Vangheluwe. Die heeft volgens het bisdom Brugge in de voorbije twintig jaar aanzienlijke sommen (vele tienduizenden euro's) betaald aan zijn slachtoffer bij wijze van schadevergoeding. "Het was geen zwijggeld en Vangheluwe betaalde dit geld uit eigen zak", beklemtoonde het bisdom Brugge. Het slachtoffer was boos over deze bekendmaking en wilde aantonen dat hij nooit om geld heeft gevraagd.

De pers publiceerde de tapes gedeeltelijk. Vooral het gesprek met de hele familie samen werd sterk ingekort. In een verklaring voor die inkorting zegt DS, die de tapes als eerste uitbracht, dat in de laatste stukken "geen meerwaarde meer zat, alleen nog maar herhaling". Ook zouden de tapes niet volledig zijn weergegeven omdat er "emotionele familiesituaties uit de doeken werden gedaan" en die konden niet worden gepubliceerd.

Op de gepubliceerde delen van de bandjes suggereert Danneels dat het "misschien niet in het belang van het slachtoffer is als hij het seksueel misbruik in de openbaarheid brengt". Hij suggereert bovendien "om nog een jaar te wachten tot op het moment dat Vangheluwe met pensioen is gegaan". Hij stelt verder voor dat "Vangheluwe vergiffenis vraagt en dat het slachtoffer die geeft". Tenslotte onderbreekt hij ook Vangheluwe om hem er op te wijzen dat het toch wel "heel erg is" wat Vangheluwe heeft gedaan.

De tapes zijn volgens sommige persorganen het bewijs dat Danneels het seksueel misbruik in de Kerk in de doofpot wilde stoppen. Ze zouden ook aantonen dat het bij het slachtoffer niet om geld ging. In de analyse die volgt maken we abstractie van het basisgeschil, het seksueel misbruik. Dat is een heel ernstig feit, waarop zware straffen staan en dat moreel sterk moet worden afgekeurd. Maar daar gaat het niet over in deze analyse, die niet-emotioneel, afstandelijk, - juridisch en sociologisch -, probeert een aantal punten op een rijtje te zetten.

DE STIEKEME OPNAME

Om de waarde van de tapes te beoordelen zijn een aantal elementen van belang. Is het opnemen van een privégesprek buiten medeweten van de tegenpartij en de publicatie van de inhoud van dat gesprek een misdrijf?

* Volgens het Hof van Cassatie is de loutere opname van een gesprek zonder dat de andere partijen dit weten "niet ongeoorloofd". Het Hof zegde dit in een arrest van 9 september 2008 over artikel 314 bis van het strafwetboek. Professor Jos Dumortier (privacy- en informaticarecht, KULeuven) hierover: "Dat artikel gaat over gesprekken waaraan men zelf niét deelneemt. Het bewuste cassatie-arrest ging over een vrouw die de bandjes van het antwoordapparaat van haar telefoon voorlegde aan de rechter in een echtscheidingsprocedure. De man schold haar op die bandjes uit. Dat bewijs was geoorloofd, vond Cassatie. Maar het Hof sprak zich niet uit over de privacywet zelf, omdat het daarvoor toen niet gevat was".

* "En die privacywet van 8 december 1992 is duidelijk: de artikelen 4 en 9 van de privacywet bestraffen iedere automatische verwerking van persoonsgegevens zonder toestemming van de betrokkene. En een audio-opname is zo'n automatische verwerking. Dat staat uitdrukkelijk in de memorie van toelichting bij de wet en het staat ook in de Europese richtlijn die aan de basis ligt van de herwerking van deze wet in 1998", zo zegt professor Jos Dumortier.

* Willem Debeuckelaere, voorzitter van de privacycommissie, luidt een enigszins andere klok. Hij zegt dat je "die visie (van Dumortier) met een beetje goede wil zou kunnen verdedigen. Maar het was niet de bedoeling van de wetgever dat dergelijke stiekeme opnames onder de wet zouden vallen en er is bij mijn weten nog nooit een veroordeling voor geweest. Ook in het buitenland zijn geen vervolgingen terzake bekend". Volgens Debeuckelaere is een stiekeme opname - behalve door deze artikelen uit de privacywet - niet strafbaar, "zodat je met een gsm allerlei dingen mag opnemen zonder toestemming van de betrokkenen, terwijl dat met een bewakingscamera niet mag. Ik heb tijdens de discussie aangedrongen om die stiekeme opnames met gsm's wel strafbaar te maken, maar werd toen teruggefloten". Dumortier: "Deze visie verbaast mij".

Punt blijft dat de privacywet duidelijk is en een duidelijke wet behoeft geen interpretatie, zo zegt de rechtsleer. We kunnen er dus van uit gaan dat een stiekeme opname van een vertrouwelijk gesprek strafbaar is, zeker als die in de openbaarheid wordt gegooid. In geen geval kan de privacycommissie echter het initiatief hiervoor nemen.

Of dit misdrijf dan ook moet vervolgd worden, is een heel ander paar mouwen. Er kunnen allerlei opportuniteitsredenen zijn om dit niet te doen.

Maar we moeten ook niet te licht over dit soort praktijken heen stappen als we niet in een Stasi-maatschappij willen terechtkomen waarin geen enkel vertrouwelijk gesprek nog mogelijk is en mensen vrienden en kennissen moeten fouilleren om te zien of hun gesprekken niet worden opgenomen. Het gevaar van deze stiekeme opnames is bovendien dat niemand nog eerlijk zijn mening uit, maar rekening houdt met een mogelijke publicatie op Youtube of Internet. En dan verdwijnt de privésfeer en de vrijheid van meningsuiting helemaal. Dat kan toch niet de bedoeling zijn.

Het slachtoffer roept eigenlijk een soort noodtoestand in. Het zegt dat er geen andere mogelijkheid was om te bewijzen dat hij geen geld had gevraagd, maar alleen erkenning als slachtoffer wilde. Wellicht getuigt deze stiekeme opname van wanhoop, maar ze kan ook getuigen van kwade trouw.

In ieder geval: op de bandjes geeft Vangheluwe voor het eerst de feiten tegenover zijn slachtoffer toe, zij het nogal minimaliserend, terwijl Vangheluwe toch niet wist dat het gesprek werd opgenomen. Voor die erkenning van het slachtoffer als slachtoffer door de dader was de stiekeme opname dus niet nodig.

En de bandjes bewijzen niet dat het slachtoffer nooit geld heeft gevraagd om 24 jaar lang geen klacht in te dienen. Al was het maar omdat het slachtoffer zelf wéét dat het gesprek wordt opgenomen en hij zijn uitspraken daarop kan afstemmen, terwijl kardinaal Danneels dat niet kan.

DUIDING VAN DE TAPES

Om de waarde van de tapes en van de commentaren die daaruit volgden te beoordelen komen volgende elementen in aanmerking:

1. Twee clusters van misdrijven

Het gerecht moet twee verschillende clusters van mogelijke misdrijven onderzoeken: enerzijds het seksueel misbruik door Vangheluwe en daarmee samenhangend het schuldig verzuim door de betrokkenen én door de kerkelijke hiërarchie, anderzijds een mogelijke afpersing en daarmee samenhangend een mogelijk illegale opname door S., het slachtoffer van Vangheluwe.

* Het seksueel misbruik is bewezen, want bekend door de dader. Maar het is strafrechtelijk verjaard, omdat noch het slachtoffer, noch zijn familie die hiervan op de hoogte was, enige klacht heeft ingediend bij het parket in de 24 jaar die verlopen zijn sinds S. meerderjarig werd. Alleen als Vangheluwe nog meerdere andere slachtoffers zou hebben gemaakt én als die feiten tot zo'n tien jaar terug zouden hebben plaatsgegrepen, is vervolging misschien nog mogelijk door de eenheid van opzet.

Naar de reden waarom geen klacht werd ingediend heeft men het raden. In ieder geval rijzen hier vragen naar de rol van de ouders van S. en naar zijn familie. En met een verwijzing naar de bekende Britse gevangenispsychiater Theodore Dalrymple in vergelijkbare zaken, zou je kunnen zeggen: "Als het slachtoffer zelf geen klacht indient, vindt hij de criminele feiten niet ernstig genoeg".

Het slachtoffer zelf zegt nu - volgens mediaberichten - dat hij geen klacht indiende "onder dwang" van Vangheluwe en van zijn eigen familie. Een zware beschuldiging die nader onderzoek zou verdienen, tenminste als de mogelijke betichtingen die uit zo'n onderzoek kunnen volgen (nl. schuldig verzuim) al niet lang verjaard waren. Maar nu is dergelijk onderzoek proceseconomisch nutteloos. Want ook een mogelijk schuldig verzuim van ouders, familie of kerkelijke hiërarchie, is dus verjaard, tenzij Vangheluwe heel recent nog een soortgelijk seksueel misbruik zou hebben gepleegd op andere slachtoffers.

In ieder geval besloot kardinaal Danneels - naar eigen zeggen in Knack van vandaag - uit die 24-jarige stilte over het seksueel misbruik dat de familie de zaak liever niet publiek wilde maken. En daarom stelde Danneels - naar eigen zeggen in Knack vandaag - voor om nog een jaar te wachten tot Vangheluwe met pensioen zou zijn gegaan.

* Het tweede cluster van misdrijven is afpersing en daarmee samenhangend de mogelijk illegale opname. Of er afpersing is, moet nog worden onderzocht. Een eventuele afpersing is echter niet verjaard, omdat nog minder dan vijf jaar geleden geld werd betaald. Een eventuele afpersing zou dus nog steeds strafbaar zijn, maar hoeft daarom niet tot vervolging te leiden omdat het parket om opportuniteitsredenen kan seponeren.

Het feit dat iemand seksueel misbruikt is in het verleden kan een verzachtende omstandigheid zijn die tot seponering leidt. Maar seksueel misbruik in het verleden mag ook geen vrijbrief voor andere misdrijven worden. Daarom moet het gerecht beiden onderzoeken.

2. Onvolledige weergave

De bandjes worden niet volledig weergegeven en worden meestal onvoldoende geplaatst in de rest van de gesprekken. Het gaat om bemiddelingsgesprekken in een familieruzie, waarbij slechts een beperkt deel van wat de familieleden zeggen is gepubliceerd. Ook wat vooraf ging weten we niet en kunnen journalisten en lezers bij gebrek aan dwangmiddelen niet aan de weet komen. Greep het onderhoud van 8 april plaats nadat de betalingen waren gestopt of nadat het slachtoffer wist dat dit zou gebeuren? Het antwoord op deze vraag is cruciaal voor de beoordeling van de waarde van de tapes, maar we kennen het niet.

3. Vertrouwelijk bemiddelingsgesprek

De bandjes geven een vertrouwelijk bemiddelingsgesprek weer. De essentie van een bemiddeling is dat een min of meer neutrale partij (Danneels) de visie van de ene partij (Roger Vangheluwe) met die van de andere (S.) confronteert. Los van de vraag of Danneels in dit geschil wel echt een bemiddelaar kon zijn, is de logica van een bemiddelingsgesprek per definitie dat de bemiddelaar bepaalde dingen zegt tegen partij B, die eigenlijk de visie van partij A zijn en niet noodzakelijk de zijne. Een uitspraak in een bemiddelingsgesprek geeft dus niet noodzakelijk de visie van de bemiddelaar weer, zelfs als dat in dit geval heel waarschijnlijk wel zo is.

Men moet dus oppassen met het veralgemenen van uitspraken uit dit bemiddelingsgesprek.

4. Schadevergoeding

Het doel van het slachtoffer, nl. bewijzen dat hij geen geld heeft gevraagd om over Vangheluwes misbruik te zwijgen, wordt met dit bandje niet bereikt. Al was het maar omdat het slachtoffer wéét dat het gesprek wordt opgenomen en hij zich dus zal hoeden voor uitspraken die een verzoek om geld zouden aantonen. We weten evenmin wat er nog is gezegd buiten wat is opgenomen, vroeger (en dat is wel twintig jaar lang) of op het moment zelf.

Zelfs als de gesprekken wel zouden aantonen dat het slachtoffer nooit om geld heeft gevraagd, dan nog is het noodzakelijk dat S. duidelijk maakt waarom hij dat geld heeft aanvaard en waarom hij pas nu, na vierentwintig jaar, deze hele zaak in de openbaarheid gooit.

5. Doofpot of misdrijf?

Uit de bandjes, zoals ze gepubliceerd zijn, blijkt geen misdrijf van Danneels.

Danneels doet alleen de suggestie om nog een jaar te wachten met de openbaarmaking. Deze suggestie is ook geen "doofpotoperatie". Waarom zou het slachtoffer niet een jaar kunnen wachten met deze openbaarmaking als het al vierentwintig jaar lang heeft gewacht? Zou dat ene jaar zoveel extra onrecht en lijden meebrengen? Misschien. Maar het verzoek van Danneels is - gezien het feit dat het seksueel misbruik al zo oud is en gezien het proportionaliteitsbeginsel - geen buitensporig verzoek.

Een voorstel om een jaar te wachten is bovendien niet hetzelfde als een voorstel om iets nooit bekend te maken. En het voorstel werd door Danneels niet als "eis" geformuleerd. Ook de suggestie dat het slachtoffer wel eens meer leed zou ondervinden van een publicatie dan van niet-publicatie, is niet noodzakelijk een "roep om een doofpot". Want dit soort opmerkingen wordt in meerdere gesprekken door hulpverleners geopperd, om secundaire victimisering te voorkomen. Bij secundaire victimisering wordt het slachtoffer opnieuw slachtoffer door de bekendmaking van de feiten.

A contrario: je hoort Danneels in een gesprek waarvan hij niet weet dat het wordt opgenomen, niét zeggen dat het slachtoffer niet naar het gerecht, naar de Commissie-Adriaenssens of naar de pers mag gaan. Als Danneels dat gezegd zou hebben, zou dat onderdeel van het gesprek vermoedelijk zeker wel gepubliceerd zijn. Uit de bandjes blijkt dus niet dat Danneels een doofpot voor deze zaak-Vangheluwe wilde organiseren, zoals sommigen bij een oppervlakkige lezing van de uitgetikte stukken beweren. Hoewel de Kerk in het algemeen in het verleden over dit soort seksueel misbruik zedig heeft gezwegen en de enige maatregel vaak slechts een overplaatsing van de dader was, toch is het bewijs van een doofpot in de zaak Vangheluwe niet geleverd met deze tapes.

6. Vlucht voor verantwoordelijkheid

Wat Danneels op de bandjes zegt is evenmin "vlucht voor zijn verantwoordelijkheid", zoals sommigen beweren. Men kan immers maar verantwoordelijkheid nemen voor dingen die men echt kan doen.

Danneels was en is niet bevoegd om een bisschop tot ontslag te dwingen. Hij was geen aartsbisschop meer op het moment van het gesprek en had dus überhaupt geen enkel gezag over Vangheluwe. Maar ook: juridisch valt een bisschop alleen maar onder de paus en zelfs daar rijst de vraag of hij technisch gezien als een "werknemer" mag worden beschouwd. Dat dit ongetwijfeld een onzuivere toestand is, doet hier niets aan af.

Bovendien wisten we tot vandaag niet wat Danneels in privégesprekken met Vangheluwe allemaal niet over deze zaak heeft gezegd. In Knack verklaart Danneels vandaag dat hij tijdens dat opgenomen gesprek onmiddellijk het ontslag van Vangheluwe had moeten voorstellen. Hij deed dat naar eigen zeggen niet omdat hij dacht dat de familie het totaal oneens was over de vraag of dit seksueel misbruik bekend moest worden gemaakt. Danneels noemt dit nu vandaag "zijn belangrijkste inschattingsfout". Het blijft nog onduidelijk of hij later wel op het ontslag van Vangheluwe heeft aangedrongen.

7. Rotte appels of structurele fout

Danneels' opmerking om "nog een jaar te wachten tot Vangheluwe met pensioen gaat", zou in vergelijkbare gevallen wellicht door wel meer managers van bedrijven en organisaties in vergelijkbare situaties worden gemaakt. Het is ook geen oneer voor iemand die meer dan dertig jaar de Belgische Kerk heeft geleid om ook aan de belangen van de Kerk te denken, zo velen nu beweren.

Danneels' opmerking getuigt wel van een bepaalde visie op de oorzaak van de problematiek, die managers wel meer cultiveren. Volgens Danneels zijn de seksuele misbruikers in de Kerk "rotte appels". Het probleem wordt volgens Danneels dus niet (mede) veroorzaakt door een "structurele fout" in de Kerk (het celibaat), zoals bv. CD&V-senator en kerkjurist Rik Torfs beweert. Omdat het "maar" om rotte appels gaat, kan Danneels vinden dat men de Kerk niet al te veel moet besmetten met de misdrijven van deze "rotte appels", zeker als dit kan vermeden worden. Of Torfs dan wel Danneels terzake gelijk hebben, laten we hier in het midden.

8. De jaren zestig

Wat Danneels op de bandjes zegt, kan een eerste indicatie van een van een "oude cultuur" zijn, maar de feiten moeten ook in hun context worden geplaatst. In de tijd van het seksueel misbruik van Vangheluwe, werden pedofielen door bepaalde delen van de linkse avant-garde gezien als een minderheid die geëmancipeerd moest worden. In meerdere progressieve communes van de flower power-generatie had je seksueel contact tussen volwassenen en minderjarigen, dat in de jaren zestig scheen te kaderen in een algemene emancipatiegolf. Zelfs De enige groep die zich daar toen echt openlijk tegen scheen te verzetten was…de Kerk. Maar ook daar had je in de jaren tachtig nog een "Oecumenische Werkgroep", die pedofilie wilde herwaarderen.

Het is minstens ongenuanceerd om dit soort misdrijven hoofdzakelijk toe te schrijven aan de kerkelijke structuren als ze in allerlei andere groeperingen met heel andere structuren eveneens gebeurden en soms zelfs openlijk werden bepleit. Het is bovendien niet correct om feiten van dertig jaar geleden te beoordelen met de normen van nu.

Ongetwijfeld minimaliseert de Kerk het seksueel misbruik door haar priesters, maar in de jaren zestig en tot ver in de jaren tachtig minimaliseerde de hele samenleving dit probleem. Ook de mensen die toén tegen pedofilie waren en het gerecht, reageerden in die dagen bijzonder laks. Eigenlijk veranderde dit pas met de zaak-Dutroux.

9. Ging de pers in de fout?

Om dit te beoordelen moeten meerdere elementen bekeken worden:

* Eerst en vooral bevatten de tapes een belangrijk nieuwsfeit. Publicatie van de inhoud onder een of andere vorm was onvermijdelijk, ieder medium zou dat louter en alleen al om journalistieke redenen hebben gedaan. Dit gezegd zijnde mag men niet de gevaren van zulke publicaties uit het oog verliezen. Cruciaal is dus niet de publicatie zelf, maar wel de duiding die erbij wordt gegeven.

* De stukken werden gepubliceerd omdat "er geen andere manier was om de doofpotoperatie aan te tonen". Die was er natuurlijk wel, want er is toch nog altijd een gerechtelijk onderzoek, vooral in Brugge en voorlopig ook nog in Brussel.

De logica van media en pers staan evenwel op gespannen voet met die van justitie. De media zelf zijn immers geen onderzoeksrechter. Ze hebben er de technische kennis niet voor, maar vooral: ze missen de dwangmiddelen om verklaringen te verifiëren. Door de tijdsdruk waaronder ze werken hebben ze de neiging om al te snel iemand schuldig te verklaren, zodat berichtgeving dreigt te ontaarden in een heksenjacht.

* Door slechts bepaalde stukken bekend te maken én die stukken te voorzien van gekleurde duiding, schakelden sommige media zich in in de verdedigingsstrategie van de advocate van het slachtoffer. Het is het volste recht van ieder medium om in omstreden zaken partij te kiezen, maar het is verkeerd om dit als "waarheidsvinding" voor te stellen. De commentaren bij de tapes zijn soms door sensatiezucht en soms door ideologische gekleurde motieven ingegeven. En dat mag want het is de essentie zelf van de vrijheid van meningsuiting en opiniëring. Maar sommige commentaren vertroebelen en bemoeilijken een onpartijdig gerechtelijk onderzoek.

Want ze kunnen tot "trial by media" leiden. Maar vooral: ze brengen een therapeutische finaliteit binnen in het gerechtelijk onderzoek.

Uit terechte verontwaardiging over de zware feiten, kiest men partij voor het slachtoffer. Tot daar niets mis. Maar dan gaat men de therapeutische behoefte van het slachtoffer aan heling van zijn leed vermengen met de behoefte van de samenleving om de waarheid te kennen. Dat leidt tot de uitholling van het gerechtelijk onderzoek. En het brengt het slachtoffer therapeutisch meestal weinig bij, want de media zijn niet alleen geen onderzoeksrechters, maar ook geen therapeuten. Het resultaat van deze therapeutische ondersteuning die de media vanuit een eerlijke bezorgheid en terechte verontwaardiging aan slachtoffers willen bieden, is meestal secundaire victimisering. De wonden worden erger.

* Door de publicatie van sommige onderdelen van de tapes kwam kardinaal Danneels in de ingewikkelde positie waarin sommige beschuldigden in een assisenzaal zitten: ze hebben de keuze om spijt te betuigen of niet.

Als ze geen spijt betuigen, zijn ze gevoelloos, hardvochtig en in dit geval: onchristelijk en mensen die het management van de Kerk belangrijker vinden dan het leed van de slachtoffers.

Als ze wel spijt betuigen, komt dat voor velen te laat, het is hypocriet en het is te gering. En zij die toch geloven in de zinvolle betekenis van de "biecht van Danneels", pleiten voor verdere mediatieke stappen, die dan door Vangheluwe zouden moeten worden gezet. Merkwaardig genoeg zit een eminent lid van de Senaatscommissie Justitie als Rik Torfs (CD&V) op deze golflengte. In plaats van de basisbeginselen van het gerechtelijk onderzoek te verdedigen, bepleit de senator verdere stappen in de 'trial by media' en in de sorrycultuur.

Ook die sorrycultuur is een maatschappelijke trend die gevaren inhoudt. Eigenlijk zou men zich de vraag kunnen stellen of de Kerk als organisatie officieel haar excuses moet aanbieden voor alle misdrijven die door haar aanhangers of beambten gepleegd zijn. Men verwacht van een multinational toch ook geen officiële excuses als één van zijn werknemers pedofiele feiten heeft gepleegd? Criminelen heb je nu eenmaal overal, in alle beroepsgroepen.

Toch eist iedereen die excuses van de Kerk, omdat de Kerk anders dan een multinational ethische waarden verdedigt en daarbij eeuwenlang heeft gefocust op een kuise seksualiteit en op de bescherming van de zwakkeren. Maar wat brengt die oprukkende sorry-cultuur, waarbij iedereen zich voor alles en nog wat (de slavernij, de genocide van Ruanda…) moet verontschuldigen, eigenlijk bij? Leidt ze tot fundamentele beleidsveranderingen? Dat valt nog te bezien...

Hoezeer onze voyeuristische dramademocratie ook mag genieten van al deze biechten, spijtbetuigingen en lekken, op termijn is dit een heilloze weg, die zal leiden naar meer willekeur in de rechtsbedeling.

* En ondertussen blijft het in een democratie beangstigend dat het arrest van de Kamer van Inbeschuldigingstelling over de nietigheden bij de huiszoekingen in Mechelen en Leuven niét bekend gemaakt mag worden, terwijl allerlei delen van het dossier wel gelekt worden met een partijdige bedoeling...

Lees ook:

Over seksueel misbruik in de kerk

Mogen pedofiele misdrijven pas na dertig jaar verjaren?

Naar een woonverbod voor pedofielen?