NICC: Jeugdcriminaliteit stijgt niet

24/10/'07 In de voorbije veertig jaar is het aandeel van minderjarigen in de geregistreerde criminaliteit niet gestegen. De jeugdcriminaliteit werd de jongste twintig jaar ook niet gewelddadiger en de daders werden niet jonger. Dat blijkt uit een wetenschappelijke studie van het NICC (Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie) onder leiding van Charlotte Vanneste.
Het beeld dat de media ophangen naar aanleiding van feiten als de moord op Joe Van Holsbeeck is volgens haar sterk overtrokken. Vanneste onderzocht de meldingen van criminele feiten die bij de parketten binnenliepen. De resultaten werden dinsdag 23 oktober 2007 voorgesteld op een studiedag in de Kamer.

Wat blijkt uit de studie?

* In 2005 werden 45.722 criminele feiten gemeld aan de jeugdparketten. Die feiten kunnen worden toegeschreven aan 38.747 verdachten. In totaal werden 5,5% van alle minderjarigen tussen 12 en 18 jaar verdacht van criminele feiten. 77% van hen zijn jongens. Anders berekend: er waren 64,5 misdrijven per 1.000 minderjarigen tussen 12 en 18 jaar.

* Per 1.000 minderjarigen registreert Verviers de meeste jeugdcriminaliteit (76,2 feiten) en in Turnhout de minste (38,1 feiten). Over het algemeen verschillen Vlaanderen en Wallonië niet als je het totale aantal feiten berekent per 1.000 minderjarigen. Hasselt, Tongeren en Ieper zijn de gerechtelijke arrondissementen met verhoudingsgewijs de minste jeugdcriminaliteit.

* 42,7% van alle aangemelde feiten van minderjarigen zijn misdrijven tegen goederen. Binnen die groep gaat het in drie op de vier gevallen om diefstallen. Diefstallen zijn hét criminele feit van minderjarigen: 24% van alle diefstallen wordt toegeschreven aan minderjarigen.

* Na de misdrijven tegen goederen volgen de misdrijven tegen personen. Zij tekenen voor 17,8% van de gemelde feiten bij de jeugdparketten. Binnen deze groep gaat het om slagen en verwondingen (76,6%), seksuele misdrijven (12,4%) en misdrijven tegen de eer en de goede naam (9%). Moord en doodslag tekenen slechts voor 0,08% van de gemelde misdrijven bij de jeugdparketten. Men mag volgens de onderzoekers geen foute conclusies trekken uit eenmalige moordincidenten zoals de moord op Joe Van Holsbeeck, het busincident waarbij Guido Demoor het leven liet of de dodelijke steekpartij in Oostende.

En in deze categorie misdrijven verschillen de gerechtelijke arrondissementen wél van elkaar. Bij geweldsmisdrijven is de criminaliteitsgraad twee keer zo hoog in Wallonië (15,3 feiten per 1.000 minderjarigen) als in Vlaanderen (8,7%). De meeste gewelddaden van minderjarigen worden gemeld in Charleroi, drie keer zoveel als in Tongeren, waar je de minste meldingen hebt. Maar echt dramatisch is de situatie niet: slechts 5% van alle doodslagen of pogingen daartoe komen voor rekening van minderjarigen. Slechts 1 per 100.000 minderjarigen wordt verdacht van doodslag en 1 per 10.000 van diefstal met een wapen.

De auteurs vragen zich af vanwaar dit verschil tussen Vlaanderen en Wallonië komt. Is de geweldscriminaliteit van minderjarigen in Vlaanderen echt lager of wordt ze sneller buitengerechtelijk afgehandeld (via bemiddeling) dan in Wallonië? De Vlaamse decreten bieden immers meer mogelijkheden tot bemiddeling dan de Franstalige. Of geven de Franstaligen dit soort feiten sneller aan en staan ze minder tolerant voor deze vorm van criminaliteit? De onderzoekers willen hiervoor meer onderzoek.

* Voor verkeersmisdrijven prijkt Vlaanderen bovenaan met een graad die drie keer zo hoog is (12,4 feiten per minderjarigen) als die van Wallonië (3,6). Het jeugdparket van Hasselt steekt er met 27,4 verkeerszaken per 1.000 minderjarigen met kop en schouder boven uit. Deze categorie moet worden opgedeeld in: inbreuken op de wegcode (75,9%), onopzettelijke slagen en verwondingen (8,4%) en rijden onder invloed (8,9%).

Waarom scoort Vlaanderen zo hoog? Omdat er veel meer gefietst wordt en omdat het beleid een grotere prioriteit hecht aan verkeersmisdrijven (verkeersklassen door de politie) met meer controles tot gevolg!

De verkeersmisdrijven verschillen sterk per regio: in Vlaanderen gaat het vooral om inbreuken op de wegcode (zonder licht rijden, geen valhelm op), in Walllonië vooral om inbreuken op de verzekeringen en in Brussel om rijden onder invloed.

* Op de vierde plaats komen de drugsmisdrijven (11%). Voornamelijk gebruik en bezit van soft drugs vallen hieronder. De verschillen tussen de gerechtelijke arrondissementen zijn hier spectaculair, maar tussen Vlaanderen en Wallonië heb je géén verschillen. Dat komt omdat dit soort feiten alleen maar ontdekt wordt als de politie er uitdrukkelijk naar speurt. Oudenaarde staat torenhoog bovenaan (met 19,8 drugsdelicten per 1.000 minderjarigen, tegen 7,3 gemiddeld), omdat één centrum, dat drugshulp aanbiedt, alle zaken ter info aan het jeugdparket overmaakt, zonder dat dit daarom optreedt. Ondertussen is deze praktijk afschaft, stellen de onderzoekers.




* Op de vijfde plaats komen de misdrijven tegen de openbare veiligheid (10%). Die categorie valt uiteen in bedreigingen (45,5%) wapendracht (18,5%), misdrijven tegen het gezag van de overheid zoals weerspannigheid aan de politie (15,8%). Dit soort feiten treft men vooral op het jeugdparket van Brussel aan en verder in Charleroi, Luik en Verviers. De Gemeenschappen verschillen fundamenteel op dit vlak: in Brussel (met inbegrip van Halle en Vilvoorde) worden 12,1 misdrijven per 1.000 minderjarigen gemeld, in Wallonië 7,7 en in Vlaanderen amper 3,7. Maar typisch is dat Antwerpen in Vlaanderen aan de top staat met een score die nergens het niveau van de grotere Franstalige verstedelijkte arrondissementen haalt.

* De wetenschappers onderzochten ook de samenhang tussen de verschillende misdrijven. Misdrijven tegen goederen, misdrijven tegen personen en misdrijven tegen de openbare veiligheid hangen sterk samen. Waar je verhoudingsgewijs veel diefstallen vindt, heb je ook veel geweld en veel bedreiging. En andersom. Drugsmisdrijven hangen helemaal niet samen met de andere groepen. En hoe meer verkeersmisdrijven, hoe minder diefstallen en bedreigingen. De wetenschappers vragen zich zelfs af of de jeugdparketten niet zoveel belang hechten aan verkeersmisdrijven omdat ze geen andere misdrijven hebben. Ofwel slorpt de behandeling van verkeersmisdrijven zoveel tijd op, dat er minder overblijft voor andere criminele feiten.

* Opmerkelijk is bovendien dat de criminaliteitsgraad (aantal feiten per 1.000 jongeren) niet stijgt als de bevolkingsdichtheid van een gerechtelijk arrondissement groter wordt. Maar dat effect zou bij grondiger studie kunnen verdwijnen, zo stellen de onderzoekers.

* Uit de analyse van andere statistieken over een langere periode van 40 jaren blijkt dat de jeugdcriminaliteit niét spectaculair stijgt, zelfs nauwelijks stijgt. Tenminste als je haar aandeel in de totale criminaliteit bekijkt. Volgens de gerechtelijke statistieken van het Nationaal Instituut voor de Statistiek (NIS) vertegenwoordigde de criminaliteit van minderjarigen 8,9% van de totale criminaliteit, in 1975 was dat 5,4%, in 1987 5,9% en in 2005 6,4%. Die statistieken gaan over de behandeling van zaken door de rechtbanken.

De jeugdcriminaliteit werd volgens de onderzoekers de jongste twintig jaar ook niet gewelddadiger en de verdachten werden niet jonger.

Maar deze cijfers moeten met enige omzichtigheid bekeken worden omdat er tot 2005 eigenlijk geen degelijke, vergelijkbare statistieken waren en men zich moet behelpen met de krakkemikkige, onvolledige gerechtelijke statistieken van het Nationaal Instituut voor de Statistiek. Zoals mag blijken uit het feit dat volgens de parketstatistieken van 2005 de jeugdcriminaliteit 11% van alle misdaad vertegenwoordigde en volgens de gerechtelijke NIS-statistieken slechts 6,4%.

* 77% van de jeugdcriminaliteit komt voor rekening van jongens. Uit de cijfers van het NIS blijkt dat het aandeel van de meisjes sinds 1968 met 3,6% gestegen is. Meisjes zijn volgens het onderzoek van Vanneste uit 2005 het sterkst vertegenwoordigd bij verkeersmisdrijven en het minst bij misdrijven tegen de openbare veiligheid (vier keer zo vaak jongens als meisjes) en bij de drugsmisdrijven (vijf keer zo vaak jongens als meisjes).
Bij de diefstallen met geweld loopt het percentage jongens op tot 90,2%: jongens worden dus tien keer vaker dan meisjes aangemeld bij het parket voor dit crimineel feit. Bij gewone diefstallen is dit slechts twee keer zo vaak. Maar de meisjes plegen vooral winkeldiefstallen, de jongens fiets- en motodiefstallen.

* De gegevens zijn een eerste betrouwbaar overzicht, zo stellen de onderzoekers. De parketten van Aarlen, Eupen, Bergen en Neufchâteau deden in 2005 nog niet mee, zodat de cijfers ook niet volledig zijn, maar in de toekomst zal dat wel zo zijn. In ieder geval gaat het slechts om zaken die bij de parketten gemeld zijn, hetzij door de politie, hetzij door burgers, niét om de echte criminaliteit. Die kan ernstig verschillen.

Bovendien zijn er zeer grote verschillen tussen de gerechtelijke arrondissementen: zo werden in 2005 in Luik verhoudingsgewijs (per 1.000 minderjarigen tussen 0 en 18 jaar) drie keer zoveel zaken gemeld als in Turnhout. In dit cijfers zijn de kinderen in een problematische opvoedingssituatie inbegrepen.

De cijfers kunnen misschien iets zeggen over de verschillende jeugdcriminaliteit in die arrondissementen, maar net zo goed iets over het lokale sociale klimaat en over de inzet van mankracht en middelen van politie, parket en hulpverlening. Ze geven in ieder geval weer hoe het parket jeugddelinquentie registreert. Voor data over hoe jeugdrechters de jongerenmisdaad afhandelen is het nog te vroeg.

24 OKTOBER 2007