Moet de pedagogische tik strafbaar worden?

20/11/'07 De Edegemse volksvertegenwoordigster Mia De Schamphelaere (CD&V) wil kindermishandeling bestrijden door de pedagogische tik of het pak voor de broek strafbaar te maken. 80% van alle kindermishandeling gebeurt in het gezin en het aantal meldingen van kindermishandeling bij de Vlaamse vertrouwenscentra is de jongste tien jaar gestegen van 30 per 10.000 kinderen in 1995 naar 52 per 10.000 kinderen in 2005. Kindermishandeling is de tweede oorzaak van kleutersterfte: in België gaat het jaarlijks om 20 kinderen. Om die mishandeling tegen te gaan, moet ook het kleinste geweld tegen kinderen strafbaar worden.
Dat alles zegde De Schamphelaere (foto) maandag in het Antwerpse Centraal station, waar de Bond Zonder Naam actie voerde naar aanleiding van de internationale dag voor de kinderrechten, die vandaag, 20 november, wordt gevierd.

Ruim een derde van de Europese landen verbiedt nu uitdrukkelijk lijfstraffen tegen kinderen, maar vooral België, Griekenland en Ierland gaan volgens de Europese Commissie voor Sociale Rechten in de fout.

België heeft nochtans een resem wetsbepalingen over geweld tegen kinderen. De grondwet verbiedt iedere schending van de fysieke integriteit van het kind. Het burgerlijk wetboek leert dat ouders en kinderen elkaar met respect moeten behandelen. Het strafwetboek bevat meerdere artikels waarin geweld tegen kinderen wordt bestraft.

Het Hof van Cassatie besloot op 12 april 1983 dat de slagen zelfs heel licht mogen zijn om strafbaar te zijn, zodat de pedagogische tik er onder kan vallen. Op 25 februari 1987 besloot Cassatie bovendien dat iemand zijn straf niet kan ontlopen omdat hij een ander slaat met goede motieven. De strafwet wordt dus wel degelijk toegepast in het belang van het kind. En ons land heeft in iedere gemeenschap een Kinderrechtencommissaris, die toeziet op de rechten van het kind.

Toch is dit niet voldoende voor de Europese Commissie voor Sociale Rechten. Zij vond in 2005 dat België artikel 17 van het Europees Sociaal Handvest schendt omdat het ouders niet uitdrukkelijk verbiedt om hun kinderen een pak voor de broek te geven.

Ze stelt vast dat de Belgische samenleving 'algemeen aanneemt dat lijfstraffen tegen kinderen moeten kunnen': driekwart van de ouders vindt dat normaal en de helft van de ouders denkt dat het mag van de wet. De regering "voerde nooit enige campagne om de ouders diets te maken dat ze hun kinderen niet mogen slaan", stelde de Commissie.

De Vlaamse Kinderrechtencommissaris, Ankie Vandekerckhove, wil al lang dat de pedagogische tik strafbaar wordt. In België was tot nu toe alleen senator Sabine De Béthune (CD&V) op parlementair vlak bezig met deze problematiek. Ze diende al geruime tijd een wetsvoorstel in om de lijfstraf in de opvoeding uitdrukkelijk onmogelijk te maken. Ze neemt dat verbod op in het burgerlijk wetboek. Er zijn dus in haar voorstel geen straffen voor overtreders.



De argumenten tegen de pedagogische tik zijn voor haar duidelijk.

* De slagen gaan in tegen de menselijke waardigheid en schenden de fysieke integriteit.

* Kinderen moeten dezelfde bescherming tegen geweld hebben als volwassenen.

* Er is een risico voor lichamelijke letsels.

* Geweld als opvoedingsmethode is zinloos en er bestaat een groot gevaar voor escalatie, naarmate het kind ouder wordt: een kleine tik op een peuter van één jaar escaleert tot een flink pak slaag op een vierjarige en opent de weg naar extremere vormen van geweld.

* Er is psychologische schade: de slachtoffers verliezen zefvertrouwen en hun vermogen om relaties met anderen te leggen daalt. Slachtoffers voelen zich ook over het algemeen veel onveiliger dan andere mensen.

* Geweld leidt tot geweld: kinderen krijgen de indruk dat geweld een gepast antwoord is op ongewenst gedrag of in conflictsituaties en zullen dat ook gebruiken. Kinderen die slaag krijgen, zijn gewelddadiger tegen broers en zussen.

Kamerlid Mia De Schamphelaere wil nu een eigen voorstel indienen om de pedagogische tik strafbaar te maken. "Ik weet wel dat momenteel al iéder fysiek geweld tegen kinderen strafbaar is, maar door het pak voor de broek extra te bestraffen, kan de mentaliteit veranderen. In het buitenland en vooral dan in de Skandinavische landen leidde zo’n strafbaarstelling tot een flinke daling van het geweld tegen kinderen”.

De Schamphelaere wil voorts dat ook psychisch geweld binnen het gezin strafbaar wordt. Nu is alleen maar lichamelijk geweld strafbaar. (Hoe dat begrip precies juridisch moet worden afgebakend is niet duidelijk. Evenmin is duidelijk hoe nog enige druk op kinderen kan worden uitgeoefend in de opvoeding als ook iedere vorm van psychologisch geweld strafbaar wordt. Critici vrezen dat de overheid hierdoor één bepaald opvoedingsmodel, de anti-autoritaire opvoeding, wil opleggen, nvdr)

Lijfstraffen op school

Lijfstraffen in scholen zijn in België al verboden sinds 10 december 1949 toen een Brussels rechter een leraar bestrafte omdat hij een jongen vier lichte slagen met een rietje had gegeven, naar goede Engelse kostschooltraditie. De Britten muntten inderdaad uit in dit soort schoolstraffen. Alleen de kroonprins kon aan de uitvoering ontsnappen, hij had tot ver in de achttiende eeuw zijn eigen whipping boy. Dat was een andere jongen uit zijn klas, die in zijn plaats de lijfstraffen moest ondergaan waartoe Zijne Hoogheid was veroordeeld.

Het Europees Hof voor de Mensenrechten in Straatsburg sprak zich nooit uitdrukkelijk uit tegen lijfstraffen op school. In zijn roemruchte stokjesarresten (Tyrer, Campbell) vond het dat leraars lijfstraffen mogen geven op voorwaarde dat ze niet in het openbaar gebeuren, niet vernederend zijn en in verhouding staan tot wat de leerling heeft mispeuterd. De lijfstraffen mogen niet te zwaar zijn, niet te lang duren en men moet rekening houden met de leeftijd en de gezondheidstoestand van het slachtoffer.

Straatsburg veroordeelde Engeland in 1998 wel omdat een vader zijn negenjarige stiefzoon herhaaldelijk met een wandelstok had afgeranseld. Die vader was door de Britse jury vrijgesproken. Straatsburg veroordeelde toen echter níét de pedagogische tik.



Voorstanders van de lijfstraf

Op 2 mei 2006, pleitte de toenmalige Antwerpse senator Fauzaya Talhaoui (Spirit) voor de pedagogische tik. "Als je de criminaliteit bij allochtone jongeren wilt verminderen, dan moeten de ouders hun kinderen een pak voor de broek kunnen geven." Talhaoui zegde dat tijdens een debat in de Senaat over de regeringsmaatregelen tegen de jeugdcriminaliteit. "Allochtone ouders haken steeds meer af in het opvoedingsproces, omdat ze hun kinderen geen pak voor de broek kunnen geven. Ik ben niet voor kindermishandeling, maar het gaat te ver als de kinderen beter dan hun ouders weten dat ze het Comité voor Bijzondere Jeugdzorg kunnen laten komen wanneer ze een pedagogische tik krijgen. Want dan staan de ouders voor schut. Dat moet veranderen, anders zullen de ouders steeds meer verstek geven in de opvoeding."

In België vindt men ook verdedigers van de lijfstraf tout court. In 2000 stelde de Antwerpse psychiater-filosoof Diederik Boeykens dat lijfstraffen voor jonge criminelen moeten kunnen. Hij vertrok vanuit de theorie van de Franse filosoof René Girard, die een aangeboren nabootsingsdrang (mimetisme) veronderstelt bij de mens. Er is nu eenmaal geweld in de samenleving en zij wil dat geweld bannen door zondebokken te zoeken en daarbij moet ze ook geweld gebruiken. Boeykens, die al 20 jaar in Nederland criminele jongeren begeleidt en het gerecht in 's Hertogenbosch adviseert, bepleitte toen de lijfstraf voor jonge, gezonde daders van geweldsmisdrijven, voorzover die straf geen onomkeerbare gevolgen had. Hij vond dat ze een taal sprak die de jongeren begrijpen en de nadelige gevolgen van een jarenlange opsluiting vermijdt.

20 NOVEMBER 2007