Helft Europese landen heeft minimumdienst bij stakingen

14/01/'08 Een spoorstaking zoals die van OVS tijdens de kerstvakantie of de herhaalde cipiersstakingen zijn in geen enkel ander Europees land mogelijk. Dat blijkt uit een vergelijkende studie van het Franse parlement, die volksvertegenwoordiger Claude Eerdekens (foto) vorige dinsdag aanbood aan Justitieminister Jo Vandeurzen (CD&V) in de hoop dat die de zaak zal regelen.
Uit de studie blijkt dat meer dan de helft van de Europese landen een minimumdienst heeft bij stakingen van overheidsdiensten. Elders is staken verboden of erg moeilijk.

Claude Eerdekens (PS), de nieuwe voorzitter van de Kamercommissie voor Justitie, gaf de studie af omdat hij als burgemeester van Andenne herhaaldelijk problemen heeft met stakende cipiers in de gevangenis op zijn grondgebied. Eerdekens moet dan de politie inschakelen om de bewakers te vervangen en dat is een zware last. Er zijn zo'n dertig politiezones in dat geval en sommige van hen eisen van de regering een financiële tussenkomst voor hun politie. Vandeurzen zegde al onmiddellijk dat hij daar voorlopig niet voor te vinden is, maar hij kondigde wel aan dat hij zeer snel met alle betrokkenen aan tafel gaat zitten om de problemen bij cipiersstakingen aan te pakken.
Eén van de mogelijkheden is de invoering van een verplichte minimumdienst in bepaalde sectoren. Dat voorstel wordt meer en meer verdedigd. Eerdekens bood Vandeurzen daarop een studie aan die de verschillende juridische systemen van alle EU-staten op dit gebied vergelijkt. Uit de studie van de Franse Assemblée Nationale (de Franse Kamer van Volksvertegenwoordigers, nvdr) uit 2003, blijkt dat het Belgische stakingsrecht erg ruim is in vergelijking met de andere landen van de Europese Unie. Vandeurzen moet nu nagaan of zo'n minimumdienst ook bij de cipiers kan en andere ministers zullen allicht hetzelfde doen voor de spoorwegen en andere diensten.

Wat leert de studie?

* Iets meer dan de helft van de staten van de EU (Italië, Spanje, Griekenland, Portugal, Finland, Zweden, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta, Estland, Roemenië, Slovenië, Polen) heeft een of andere verplichte minimumdienst bij stakingen in vitale sectoren. Het systeem bestaat vooral in Zuid-Europa, Oost-Europa en de Skandinavische landen. In Oost-Europa is het meestal nog eens gekoppeld aan een stakingsverbod voor grote groepen ambtenaren. Daarnaast hebben Frankrijk, Ierland en Nederland een minimumdienst in bepaalde specifieke sectoren. Sommige regelingen zijn wettelijk opgelegd (Italië, Spanje, Portugal, Griekenland, alle Oostbloklanden), andere (Finland, Zweden) worden via CAO's geregeld.

De regeling hiervan kan zeer ver gaan. In Roemenië moet minstens een derde van de normale activiteit gegarandeerd zijn. In Italië moet een staking van een openbare dienst tien dagen op voorhand worden aangekondigd en mag ze slechts vier uur duren. Als men ze verder wil zetten moet men dat opnieuw tien dagen op voorhand aankondigen en dan kan het voor 24 uur. In bepaalde periodes (o.a. de kerstvakantie) kan een staking gewoon nooit. Een spoorstaking kan bovendien nooit tijdens de grote vakantie of tijdens de spitsuren. De regeling geldt voor heel wat sectoren: gezondheiszorg, justitie, openbaar vervoer, sociale zekerheid, onderwijs, post... Als er op andere momenten toch gestaakt wordt kan een officieel orgaan opleggen waaruit de minimumdienst moet bestaan.



* In de meeste staten van de EU zonder verplichte minimumdienst is zo'n dienst niet nodig omdat stakingen van openbare diensten er ofwel verboden zijn ofwel zo strikt gereglementeerd dat ze zeer moeilijk zijn. De staten die ambtenarenstakingen verbieden, motiveren dat met de bedenking dat dit het wisselgeld is dat de ambtenaren betalen voor hun vaste benoeming. De meeste Europese landen verbieden stakingen van bepaalde beroepsgroepen (justitie, politie, leger, e.d.). Sommige verbieden stakingen van alle ambtenaren (Duitsland, Denemarken, Oostenrijk, Polen, Estland, Roemenië...), maar daarom niet van werknemers in andere openbare diensten (post, ziekenhuizen, spoorwegen).

De harde aanpak van stakers in overheidsdienst beperkt zich niet tot Oostbloklanden. In Engeland is een verplichte minimumdienst niet nodig omdat de regering "alle noodzakelijke maatregelen" kan nemen om de vitale behoeften van het land te garanderen, o.a. door werknemers op te vorderen. De wet werd sinds 1920 maar 12 keer gebruikt. Maar in 1982 kwam premier Margaret Thatcher met zo'n sterke beperkingen aan het stakingsrecht in het algemeen dat het aantal stakingen nu tien keer lager ligt dan in de jaren zeventig.



* Stakingen in openbare diensten worden overal aan strikte voorwaarden gekoppeld. In Duitsland mogen werknemers van openbare diensten (spoor, post e.d.) die geen ambtenaren zijn, pas staken als 75% van de aangesloten vakbondsleden met die staking akkoord gaan. Bijna overal elders is een voorafgaande stakingsaanzegging verplicht. In bepaalde landen wordt de duurtijd van stakingen flink beperkt, zoals bv. in Italië.

* De redenen waarom gestaakt kan worden verschillen overal in de EU. Stakingen met politieke motieven worden overal beperkt, ze zijn verboden in Duitsland, Spanje.

* De gevolgen van een staking in een openbare dienst zijn ook verschillend: in Denemarken, Oostenrijk en Engeland kunnen de stakers ontslagen worden. In Frankrijk, Italië, Spanje, Duitsland e.d. wordt het arbeidscontract gewoon geschorst.

* In België is er geen wettelijke regeling voor minimumdiensten bij stakingen van openbare diensten, behalve bij de politie en de RTBf. Maar er zijn wel allerlei regelingen die via CAO's worden opgelegd, o.a. bij de post en in de ziekenhuizen. In de sector van het openbaar vervoer bestaan er akkoorden over de havens. België is een speciaal land omdat hier heel veel mensen gesyndiceerd zijn. Ondertussen zijn de meeste politieke partijen gewonnen voor een verplichte minimumdienst in bepaalde sectoren (spoorwegen, gevangenissen).

14 JANUARI 2008