Betaalbevel moet schulden makkelijker laten innen

Print
Betaalbevel moet schulden makkelijker laten innen

Betaalbevel moet schulden makkelijker laten innen Foto:

10 FEBRUARI 2009 - Mensen of bedrijven die een schuld moeten innen, zullen in de toekomst van de rechter een bevel kunnen krijgen om die schuld te innen zonder dat de schuldenaar wordt gehoord. Dat zegt de nieuwe wet op het betaalbevel, een initiatief van de Grobbendonkse senator Martine Taelman (Open Vld).

Het ontwerp werd vorige week in eerste lezing door de Kamercommissie Justitie goedgekeurd, nadat de Senaat het eerder al stemde. Er is veel kritiek van schuldbemiddelaars en deurwaarders op de wet. De laatsten noemen de wet "op maat van de advocatuur gesneden en bedrog van de KMO's". En politiek gezien zijn PS en CD&V koele minnaars van het voorstel.

Om de betekenis van het voorstel-Taelman te duiden, brengen we eerst een overzicht van de problemen die aanleiding gaven tot haar wet. Vervolgens geven we een voorbeeld van hoe die problemen zouden kunnen worden opgelost. Daarna schetsen we de huidige Belgische situatie op wettelijk vlak en vervolgens de inhoud van het voortstel-Taelman. Tenslotte geven we de kritieken van twee belangrijke betrokkenen: de schuldbemiddelaars en de deurwaarders.

Waarom deze wet?

Te veel facturen, die niet betwist worden, worden te laat betaald. Daardoor gaan per dag 7 gezonde bedrijven failliet, zo rekende het LVZ (Liberaal Verbond van Zelfstandigen uit).

En volgens een ledenenquête bij het NSZ (Neutraal Syndicaat voor Zelfstandigen) werden in 2008 gemiddeld 34% van de facturen te laat betaald, een stijging met 70% in vergelijking met 2007. Particulieren betalen gemiddeld 22 dagen te laat, bedrijven 40 dagen te laat.

Ook in Europa scoren we slecht. Om een factuur te betalen heeft de gemiddelde Europeaan 54 dagen nodig, de gemiddelde Belg 61. Slechts vier landen doen slechter (Griekenland 94, Portugal 91, Italië 87 en Spanje 74).

Als een factuur niet betaald is op de datum dat ze moest betaald worden, dan is ze in Europa gemiddeld 15 dagen over tijd. In België 20. Alleen Portugal (41 dagen te laat) en Italië (22 dagen te laat) doen nog slechter.


Overmatige schulden

Vooral KMO's worden slachtoffer van deze grote betalingsachterstand. Vooral andere (grotere) bedrijven en de staat betalen niet op tijd.

Taelman: "Die achterstand is een vorm van contractbreuk, die door de lage intresten op achterstallige betalingen of door traag verlopende procedures gewoon aantrekkelijk is geworden voor schuldenaren."

"De gerechtelijke achterstand wordt mede veroorzaakt door al die onbetaalde facturen. Het gaat in deze geschillen niet om fundamentele rechtsvragen en ook niet om betwistingen over de facturen zelf. Meestal wil de schuldenaar ze gewoon niet betalen, maar betwist hij ze niet."

Een voorbeeld

Het LVZ (Liberaal Verbond voor Zelfstandigen) geeft een voorbeeld.

Neem een factuur van 2.500 euro van 30 april 2008, die binnen de dertig dagen betaald moest zijn en die niet betaald is op 30 mei 2008.

1. Momenteel moet je eerst een aangetekende ingebrekestelling sturen. Als daarop geen reactie komt, dagvaardt je de schuldenaar voor de rechtbank. Dat kost gemiddeld 200 euro voor de deurwaarder en daar komen nog eens de advocatenkosten bij. (Deze kosten kan je later wel gedeeltelijk laten betalen door de schuldenaar, als hij tenminste geld heeft, nvdr).


Deurwaarder betekent bevel

Als de schuldenaar niet komt opdagen bij de rechter en daar ook veroordeeld wordt, moet je het vonnis laten betekenen (gemiddeld 150 euro).

Als de schuldenaar niet komt opdagen, is je factuur in het beste geval na 3,5 maanden betaald en moet je twee keer de deurwaarder betalen. Je moet wellicht ook een advocaat nemen.

Als de schuldenaar wel komt opdagen, dan is je factuur in het beste geval na 8,5 maanden betaald. En ook dan moet je twee keer de deurwaarder en een advocaat betalen. In het slechtste geval (als er beroep is), dan duurt het misschien nog wel een jaar langer.

2.In het voorstel-Taelman is je factuur in beste geval na 2,5 maanden betaald (1,5 maand te laat dus).

De huidige wet

* Naast de gewone dagvaarding voor de rechter, bestaat momenteel in België al een soort betalingsbevel: de summiere rechtspleging om de betaling te bevelen.

Maar dat systeem werkt nauwelijks. Taelman somt de redenen op.

Het is enkel van toepassing op sommen onder de 1.860 euro; het moet ondersteund zijn door een geschrift van de schuldenaar; er moet een advocaat tussenkomen; een aanmaning vooraf is verplicht; de gerechtskosten zijn hoog, zodat men liever naar een incassobureau stapt.

In 2000 werd het systeem nog maar 5.472 keer toegepast. De schuldenaars laten de zaak aanslepen omdat ze denken dat de schuldeiser toch niet naar de rechtbank zal stappen omdat de bedragen te klein zijn of omdat een rechtszaak vele jaren kan duren. Daarom was volgens Taelman een nieuw initiatief nodig.


Openbare verkoop van huis

* Bovendien is in België door een verordening van de Europese Unie vanaf 12 december 2008 een ander betalingsbevel van kracht.

Dat geldt evenwel alleen voor grensoverschrijdende zaken, bv. tussen een bedrijf uit Frankrijk en een Belgische wanbetaler. Het geldt dus niet voor binnenlandse contracten. Deskundigen zoals professor Matthias Storme vroegen zich al eerder af hoe men na die verordening nog kan vermijden om het betaalbevel ook in te voeren voor binnenlandse contracten. Gezien het verbod op discriminatie lijkt die uitbreiding onvermijdelijk. Taelman grijpt deze Europese verordening aan om het betaalbevel ook in Belgische contractuele relaties in te voeren.

Wat zegt de wet-Taelman?

* Voortaan kan het betalingsbevel op de meeste schulden worden toegepast. De schulden moeten "zeker zijn" en ze moeten "gegrond en opeisbaar zijn". Onder de 1.680 euro is de vrederechter bevoegd. Boven dat bedrag: de rechtbank van eerste aanleg (of de rechtbank van koophandel voor geschillen tussen bedrijven zelf).

* De schuldeiser kan op eigen houtje met een factuur naar de bevoegde rechter stappen en die beslist - zonder de schuldenaar te horen, op eenzijdig verzoekschrift - dat die (niet-betwiste) schuld moet worden betaald. Een aanmaning of ingebrekestelling is niet meer nodig. De tussenkomst van een advocaat is niet nodig.


Martine Taelman

* De schuldeiser heeft na het vonnis zes maanden de tijd om zijn geld te halen door het vonnis te betekenen bij de schuldenaar. De schuldeiser moet daarvoor dus nog één keer een deurwaarder betalen. Maar op deze betekening moeten géén registratiekosten worden betaald.

* De schuldenaar kan verzet aantekenen als hij het betalingsbevel krijgt, omdat hij bv. toch de factuur betwist. Dan moet hij niet onmiddellijk betalen, maar start opnieuw de gewone procedure voor de rechtbank zonder verdere kosten. Volgens Taelman zal dat in de praktijk heel weinig gebeuren, zo wijst de Franse ervaring uit.

* Als de schuldenaar niet binnen de dertig dagen reageert op het betaalbevel, dan is het definitief. Hij wordt verondersteld het dan te aanvaarden.


Openbare verkoop op Vrijdagmarkt

* De regeling geldt niet voor schulden bij de fiscus, de douane, erfenissen, schenkingen, testamenten, faillissementen, collectieve schuldenregeling.

Ze geldt evenmin voor schulden die voortvloeien uit de aansprakelijkheid van de staat of uit huwelijken en soortgelijke relaties. En evenmin voor schulden bij de sociale zekerheid.

De wet geldt in principe voor schulden die voortvloeien uit contracten tussen bedrijven, tussen bedrijven en de staat, tussen bedrijven en burgers en tussen burgers onderling.

Door een amendement van Kamerlid Carina Van Cauter (Open Vld) komen ook sociale schulden onder de wet. Niét die in de sector van de sociale zekerheid, maar wel alle andere. Het gaat dan om schulden in het arbeidsrecht (bij ontslagvergoedingen of loonbetwistingen). Vooral sp.a en Groen! waren totaal tegen dit amendement.

Wat vinden de schuldbemiddelaars?

Het Vlaams Centrum voor Schuldbemiddeling kan zich "misschien" vinden in een betaalbevel voor schulden tussen handelaars onderling of voor schulden tussen bedrijven en de overheid.

Maar het is radicaal tegen het betalingsbevel voor schulden tussen burgers onderling of van burgers tegenover bedrijven. Om vele redenen:

* Als een gewone schuldenaar binnen de 30 dagen geen verzet aantekent tegen een betaalbevel, dan mag je daaruit niet afleiden dat hij het bevel niet bewist, zoals het voorstel-Taelman doet.

Vele schuldenaars kennen de juridische weg niet, ze weten niet wat ze kunnen betwisten omdat ze het consumentenrecht niet kennen, ze weten niet hoe ze een pro Deo-advocaat moeten krijgen, ze worden moedeloos van al die procedures.


Actie Welzijnszorg tegen overmatige schulden

* Het VCS stelt vast dat schuldeisers nu al meer willen invorderen dan wettelijk mag. Nu al vragen ze soms te hoge schadevergoedingen, te hoge intresten, onwettelijke kosten. Het valt te vrezen dat dit nog zal toenemen met het betaalbevel. Er is nood aan meer controle op incassobureaus en schuldeisers, men moet hun situatie niet versoepelen.

* Het voorstel staat haaks op alle vroegere wetten, die schuldbemiddeling en ombudsprocedures voor achterstallige schulden promoten.

Het voorstel dreigt de invorderingspraktijken te verharden. Waarom zou je als schuldeiser nog een beroep doen op een bemiddelingsdienst als je met een eenvoudige e-mail een recht kan krijgen om de schuld te innen? Waarom nog een beroep doen op een ombudsdienst om afbetalingstermijnen toe te staan, als je al 1 dag na de vervaldag naar de rechter kan stappen voor een betaalbevel?

* Het voorstel zal bij de armere mensen de indruk wekken dat het gerecht het verlengstuk is van de grote bedrijven. Justitie wordt een stempelmachine voor de grote bedrijven.

* Het voorstel is in strijd met artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens dat iedereen een eerlijk proces garandeert.

Het recht op verdediging wordt weliswaar niet afgenomen, maar wel "zeer bijzonder geregeld". Zo'n beperking kan alleen maar als de tekst van de wet heel duidelijk is, als hij verantwoord is, als de beperking uitzonderlijk is en als de regel in verhouding staat tot het doel dat men wil bereiken.

Volgens het VCS is geen enkel van deze vereisten gerealiseerd.


Zenith, Antwerps onthaalcentrum voor armen

Het is niet duidelijk of de schuld werkelijk onbetwist is. Er is geen verplichting om bewijzen van eerdere betalingen voor te leggen aan de rechter. Ook het aanvankelijke aankoopcontract moet niet voorgelegd worden. Volgens het VCS kan de rechter een schuld maar onbetwist verklaren als hij ook de schuldenaar heeft gehoord.

Bovendien zijn cruciale begrippen onduidelijk. Wat betekent het dat de collectieve schuldenregeling niet onder de wet valt? Wil dit zeggen dat je geen betaalbevel kan uitvaardigen tegen om het even welke schuldenaar die in een systeem van collectieve schuldenregeling zit? Of wil het zeggen dat het betaalbevel niet kan tussen schuldbemiddelaar en schuldenaar?

Het bevel is niet voldoende verantwoord. Het gemak van de schuldeiser is geen voldoende reden om de burgers hun recht op verdediging te ontzeggen.

Er is geen garantie dat het betaalbevel uitzonderlijk zal blijven, het dreigt normaal te worden.

De wet staat niet in verhouding tot het doel. Ze wil betalingsachterstanden bij handelstransacties wegwerken. Ze betrekt daarbij gewone burgers en dat gaat te ver.

* De regeling is discriminerend en druist in tegen artikels 10/11 van de Grondwet om twee redenen.

Omdat ze het veel ruimere bewijsrecht in handelszaken zonder reden veralgemeent naar relaties met en tussen burgers, waar nu een veel strenger regime om bewijzen aan te dragen geldt.

En omdat ze ervan uitgaat dat ook burgers die niet reageren instemmen met de schuld, terwijl je dat alleen kan verwachten van handelaars.


Consumentenkrediet veroorzaakt veel schulden

Voor het VCS moet het betaalbevel niet gelden voor schulden van burgers.

Maar als dat toch zo wordt, dan zijn een aantal minimumgaranties nodig.

* Er moet een geschrift van de schuldenaar zijn dat elk onderdeel van de schuldvordering bevestigt.

* De schuldeiser moet bewijzen dat hij de schuld minnelijk heeft willen invorderen.

* Bepaalde schulden zoals huur, water, elektriciteit, gas, telecom en het consumentenkrediet moeten worden uitgesloten.

* De schuldeiser moet verplicht ieder stuk van de schuldenaar voorleggen aan de rechter.

* Het maximum moet op 1.860 euro blijven en het betaalbevel moet bij de vrederechter blijven.

* Vooraleer een betaalbevel tegen consumenten kan, moet een aanmaning worden verstuurd, hetzij aangetekend, hetzij via een deurwaarder.

* Alleen de rechtbank van de woonplaats van de burger of de consument mag bevoegd zijn.

* Zolang een klacht loopt bij een ombudsman of bij de economische inspectie (bv. voor een slecht goed, want vaak wordt niet betaald omdat het geleverde goed gebrekkig is), kan het betaalbevel niet.

Wat vinden de deurwaarders?

De deurwaarders wijzen het voorstel-Taelman helemaal af. "Het is blijkbaar alleen op maat van de advocatuur gesneden, het bedot de KMO's, want minstens 30% van de zaken die door de wet-Taelman naar de rechter zullen gaan, zullen toch nooit tot een betaling van de facturen leiden. En in de helft van de overige facturen zal het geld allicht naar bevoorrechte schuldeisers gaan en niet naar de KMO's", zo stelt hun vertegenwoordiger Patrick Van Buggenhout.

Patrick Van Buggenhout

"Wij kunnen niet begrijpen dat een systeem dat volgens Europa niet functioneert, de "summiere rechtspleging", nu veralgemeend wordt."

De deurwaarders hebben zelf een alternatief systeem voor het invorderen van schulden uitgewerkt, dat met alle betrokken partijen werd afgetoetst. Dat systeem wordt ook gesteund door Unizo en de armoedeorganisaties. (Unizo schaart zich voorlopig en zeer voorzichtig echter ook achter het betaalbevel, blijkbaar vanuit de filofosie dat iets beter is dan niets, nvdr). De deurwaarders vertekken vanuit twee vaststellingen:

* Minstens dertig procent van alle schuldvorderingen hebben weinig zin omdat de schuldenaar toch niet kan betalen, failliet is of in een systeem van collectieve schuldenregeling zit. In het systeem-Taelman zullen ook die schulden voor de rechter komen.

* Als deurwaarders goederen openbaar verkopen om een schuld te innen, dan souperen de vier bevoorrechte schuldeisers (de verhuurder, de persoon die alimentatiegeld moet krijgen, de sociale zekerheid en de fiscus) doorgaans alles op. De gewone schuldeiser ziet zijn geld nooit of zelden.

Om die redenen moet zoveel mogelijk vermeden worden dat een zaak voor de rechter komt, om kosten voor het inschrijven op de rol (27-52 euro), de registratierechten (25 euro voor sommen vanaf 1240 euro) en kosten voor de rechtsplegingsvergoeding (als een advocaat wordt ingeschakeld: minimum 75 euro, maximum 30.000 euro) te vermijden.

In het alternatief systeem van de deurwaarders zoekt men eerst zoveel mogelijk naar een minnelijke regeling voor de afbetaling van de schulden. Hierdoor zouden nog eens 50% van alle problemen opgelost kunnen worden zonder tussenkomst van de rechter. Pas als de schuldenaar echt niet wil betalen, zou men naar de rechter moeten gaan.


Jan Decleir als deurwaarder in film "Karakter"

Een rechtszaak zou - volgens de deurwaarders - telkens op basis van een eenvormig dossier moeten gebeuren, in de taal van de schuldenaar en op de plaats waar hij woont. De rechter kan desnoods achter gesloten deuren beslissen, de partijen hoeven er zelfs niet bij te zijn.

De werklast van de rechtbanken kan drastisch dalen.

Van Buggenhout vat het standpunt samen: "Terwijl de wet-Taelman 100% van alle schuldvorderingen naar de rechter stuurt, zal dit bij het voorstel van de deurwaarders maar 35% zijn. In een derde van de gevallen zien wij uit onze databanken onmiddellijk dat de schuldenaar niet kan betalen. Voor de 70% zaken die overblijven, zullen we in de helft van die gevallen de schulden minnelijk kunnen innen. En omdat de rechter er niet aan te pas komt, zullen ook andere dan de vier bevoorrechte schuldeisers, geld kunnen terugkrijgen. Dat is dus voor de KMO's een groot voordeel".

Van Buggenhout noemt het voorstel-Taelman "rechtbankvervuiling", omdat 65% van de dossiers zinloos voor de rechter komen.

"De KMO's hebben aan dit voorstel dus niets. En het voorstel maakt van de deurwaarders gevoelloze monsters. Want wij zullen al die schuldvorderingen moeten gaan afgeven bij mensen bij wie we toch niets kunnen gaan halen".

Waar staan we nu?

De Kamercommissie Justitie moest vandaag het ontwerp-Taelman goedkeuren. Er was evenwel een nota van de wetgevende diensten, die op een aantal technische onvolkomenheden wees. Carina Van Cauter (Open Vld) had tot laat in de nacht gewerkt om die allemaal in amendementen om te zetten. Maar toch werd er vandaag niet gestemd.

Officieel heette het dat iedereen die amendementen eens goed moest lezen. Officieel stelde de Kamercommissie de stemming uit tot volgende week. Maar informeel kon vernomen worden dat er nieuw meerderheidsoverleg is over de wet-Taelman. CD&V wil de zaak zelfs opnieuw op het kernkabinet brengen, omdat een aantal groepen in de partij helemaal niet akkoord gaan met deze wet. Ook de PS gaat niet akkoord.

De kritiek komt rijkelijk laat. Al in 1993 stelde een expertencommissie onder leiding van Marcel Storme (CVP) voor om het betaalbevel mogelijk te maken. Iedereen zweeg tot nu. Open Vld wijst er bovendien op dat dit wetsvoorstel van Martine Taelman al door de regering is besproken. Het betaalbevel werd in juni 2008 door de regering zelfs als topprioriteit naar voor geschoven, maar is nu nog altijd niet goedgekeurd.